ОНУНЧУ СӨЗ

ХАШИР БАЯНЫ

ЭСКЕРТҮҮ

(Бул чыгармалардагы салыштырууларды жана тамсилдерди икая түрүндө жазганымдын себеби; аны жеңилдештирүү жана Ислам Акыйкаттарына канчалык ыңгай, ылайык болгонун жана бирбирине кубаттуу таянганын көрсөтүү эле. Икаялардын маанилери соңундагы акыйкаттар. Бул тамсилдер аркылуу ыймандын шарттары далилденет. Демек, алар кыялдуу икаялар эмес, чыныгы акыйкаттар)

فَانْظُرْ اِلَى آثَارِ رَحْمَةِ اللّهِ كَيْفَ يُحْيِى اْلاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَآ اِنَّ ذَلِكَ َلمُحْيِى اْلمَوْتَى وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

(Хашиу менен Акыретти оңой жана Тууган, элдин тилименен түшүнүктүү кылып көргөзгөн баянды уккуң келсе. анда нефсим менен бирге кулак салып тыңша:)

Бир заман эки адам Бейиш сыяктуу укмуштай сонун бир мамлекетке (бул дүйнөгө ишаарат) сапар тартышты. Карашса: Элдин баары үйлөрүнүн, дүкөндөрүнүн эшиктерин ачык таштап коргоосуна эч маани беришпөөдө. Мал жана акча ортодо ээсиз калууда. Ал адамдардан бири каалаган нерсесине колун узатып талап тоноп, нефсинин каалоосуна баш ийип ар түрдүү зулум жана кылмыш кыла баштады. Калктан эчким ага эч нерсе деген жок. Жанындагы жолдошу мындай деди:

- Эмне кылып жатасың? Жазаланасың, мени да балээге калтырасың. Бул буюмдар мамлекеттики. Бул калайыккалк бала-чакасы менен жоокер же кызматкер болуп алыщкан. Бул эл кийимдерин өзгөрткөн аскер сыяктуу иштеттирилүүдө. Ошол үчүн сага эчким унчугушпайт. Бирок, мыйзам абдан күчтүү. Падышанын ар жерде телефону жана сакчылары бар. Тезирээк барып кулдук уруп жардам тиле. Бирок ал селсаяк адам кежирленип мындай деди:

- Жок, мамлекет малы эмес, балким ээсиздир. Ар ким каалаганындай колдоноалат. Бул сонун нерселерден пайдаланууну токтото турган эч кандай себеп көрбөй турам. Көзүм менен көрмөйүнчө ишенбейм,

- деди. Жана кээ бир философторго окшоп көп тантырак болбогон бош сөздөрдү айтты. Ал экөөнүн арасында чындап эле талашыптартышуу башталды. Оболу ал селсаяк адам мындай деди:

- Падыша ким экен? Тааныбаймын... Андан кийин жолдошу ага жооп катары:

- Бир айыл башкармасыз болбойт. Бир ийне устасыз болбойт, ээсиз боло албайт. Бир тамга жазуучусуз боло албайт, билесиң. Анан кандайча укмуштай чексиз даражадагы мыйзамдуу бул мамлекет Акимсиз болот? Жана мынчалык көп байлык бар, ар саатта бир поезд (түшүндүрмө)1 кайыптан келип жаткандай кымбаттуу, че-берчилик менен жасалган нерселерге толтура келет. Бул жерде түшүрүлүп, андан ары ары жолун улайт. Кандайча ээсиз болот? Жана ар жерде көрүнгөн жарыялар, баяндамалар жана ар бир нерсенин үстүндө көрүнгөн мөөр менен белгилер, издер жана ар бир бурчунда булгаланган желектер кантип Маликсиз (ээсиз) болушу мүмкүн? Сен кыязы, бир барак динсиз философия окуптурсуң. Бул Ислам жазууларын окуй албай жатасың жана билген кишиден да сурабай жатасың. Кел анда, сага эң негизги буйрукту окуп берейин.

(Түшүндүщө): Жылга ишаарат кылып жатат. Ооба, жаз мезгили тамак-аш толгон вагон сыяктуу, кайыптан келет

Ал селсаяк адам кайрылып мындай деди:

- Макул, падыша бар; бирок менин жекече пайдалануум Ага эмне зыян бере алат? Казынасынан эмне кемийт? Анын үстүнө бул жерде түрмөмүрмө жок; жа-засы да көрүнбөй турат. Жолдошу ага жооп катары: "Эй, бул көрүнгөн мамлекет - машыгуу майданы, Султандын ажайып чеберчилигинин көргөзмөсү жана тез урай турган пайдубалсыз мейманканалары. Көрбөй турасыңбы күнүгө бири келет, бири кетет, жок болуп кетет. Дайыма толуп, бошолуп турат. Бир мезгилден кийин бул мамлекет башка башка бир мамлекетке алмаштырылат. Бул калайыккалк да башка жана түбөлүктүү бир мамлекетке көчүрүлөт. Ал жерде ар ким жасаган ишине жараша же жаза, же сыйлык көрөт,"- деди.

Ал селсаяк адам кежирленип: "Ишен-беймин. Эч мүмкүн бекен; бул мамлекет кыйрап жок болсун? Кантип башка бир мамлекетке көчө алат?", - деди. Буга каршы ишенимдүү досу минтип айтты:

- Ушунчалык каршы чыгып кежирлик көргөзүп жатасың. Кел анда, чексиз жана эсепсиз көп далилдердин ичинде "Он эки жол"менен сага көргөзөйүн: Бир Махкеме-и Күбра (улуу сурак жери) бар, бир сыйлык бериле турган жери менен жакшылыгы, азап бериле турган жери менен зынданы бар. Бул мамлекет күнүгө бир даража бошолгон өңцүү бир күн келет, бардык нерсе бошолуп кыйрап, талкаланып жок болот.

БИРИНЧИ ЖОЛ: Эч мүмкүн бекен; бир салтанат, айрыкча мындай таң калтыра турган кереметтүү салтанат, жакшы кызмат кылып баш ийгендерге сыйлыгы жана каршы чыккандарга жазасы болбосун? Бул жерде жок сыяктуу көрүнөт.

Демек башка жерде бир Махкеме-и Күбра бар.

ЭКИНЧИ ЖОЛ: Мына ушул көзгө көрүнүп турган иштерге карачы; эң жарды, эң алсыздан тартып бүт бардыгына кемсиз, эң сонун азыктар берилип жатат. Багаркөрөөрү жок оорулуулар абдан жакшы багылып жатат. Ошондой эле абдан кымбат баалуу жана укмуштай даамдуу тамак-аштар, идиштер кооздолгон кийимдер, саймалар, укмуштай урматсый бар. Дыккат эт, сен сыяктуу селсаяктардан башка бүт баары милдеттерине абдан кө-ңүл бурушат. Эч ким чегинен кичине болсо да ашпайт. Эң жогорку макам ээси Анын айбаты астында эң бийик баш ийүү жана кичипейилдүүлүк бир коркуу менен кызмат кылат. Демек, бул салтанат ээсинин абдан чоң бир кереми*, абдан кенен бир ырайымы бар. Ошондой эле эң чоң иззети*, абдан улуу хайсийети (касиети), намысы бар. А керем* болсо ырыскы нимет берүүнү каалайт. Ырайымдуулук болсо ихсансыз* боло албайт. Иззет* болсо гайретти (дыккаттуулукту) талап кылат. Касиет жана намыс болсо адепсиздердин тартипке келүүсүн каалайт. Чын чынына келгенде бул мамлекетте ошол ырайымга, ошол намыска ылайык иштерден миңден бирөө да жасалбай жатат. Заалим зулум көрсөткөн бойдон, кордук көргөндөр зордук көргөн бойдон бул дүйнөдөн көчүп кетип жа тыша т.

Демек, тигил дүйнөдөгү улуу сурак жерине калтырылууда.

ҮЧҮНЧҮЖОЛ: Карачы, кандай гана.улуу хикмет* менен, бир тартип менен иштер жүргүзүлүп жатат. Ошондой эле кан-чалык чыныгы бир адилеттүүлүк, бир мыйзам менен мамилелер көрүлүүдө. Чынында бул мамлекеттин башчысынын хикмети* салтанатынын коргоо канатынын астына киргендерге сый-урмат көрсөткүсү келет. Адилеттүүлүк болсо баш и-йүүчүлөрдүн укуктарынын сакталышын каалайт. Эмне үчүн дегенде мамлекеттин касиети, салтанатынын улуулугу корголсун.

Чынында, бул жерлерде ал хикметке, ошол адилеттүүлүккө татыктуу иштерден миңден бири да жасалбоодо. Сен өңдүү селсаяктардын көбү жаза көрбөстөн бул жерден көчүп өтүп кетип жатышат.

Демек, бир Махкеме-и Күбрага калтырылууда.

ТӨРТҮНЧҮ ЖОЛ: Карачы, чектелбеген сан жеткис бул көргөзмөлөрдө болгон теңдеши жок кымбат баалуу байлыктар, бул дасторкондордогу теңдешсиз даамтамактар бул жерлердин Падышасынын, чексиз жоомарттыгын, эсепсиз толтура казыналары бар экендигин көрсөтүп жатышат.Чынында, мындай жоомарттык жана түгөнбөс казыналар - түбөлүктүү жана кааланган нерселердин бүт баары бар болгон бир сый-урмат жерин талап кылышат. Ошондой эле ал сыйдан татып лаззат* алгандардын ал жерде да жашоосунун улана берүүсүн каалайт. Неге дегенде, өлүп жок болуу жана айрылуу менен кыйналуунун азабын чегишпесин дейт. Анткени, кайгыкапалардын бүтүшү лаз-зат болгондой, лаззаттардын бүтүшү да кайгыкапа болот.

Бул көргөзмөлөргө карачы! Ушул жарыяларга дыккат эт! Жана бул жарчыларга кулак сал, мужизелүү* бир падышанын антиквардык чыгармаларын кейиптендирүүдө жана көргөзүүд&* 25#1.К7;яшөтүүдө.Теңдешсиз рухий жамалын баян кылууда. Жашыруун сулуулугунан сөз кылууда. Демек, анын абдан маанилүү, таң калтыруучу кемалаты жана рухий жамалы бар. Жашыруун, кемчиликсиз кемал* болсо - мактоочу, сулуулугун таанып "Машааллах"* деп күбө болуучуларга көрсөткүсү келет. Жашыруун, теңдеши жок жамал болсо - көрүнгүсү жана көргүсү келет. Башкача айтканда, өз жамалын эки жактан көргүсү келет. Биринчиси; көптөгөн күзгүлөрдөн Өзүн көргүсү келет. Экинчиси; судуулугун таанып, аны көрүүгө куштар болгондордун көздөрү аркылуу өз сулуулугун көрүүнү каалайт. Көрүү жана көрүнүү, ошондой эле түбөлүктүү көргүсү келет, ошондой эле кwондой эле күбөлөрдү дайыма көргөзгүсү келет. Ал түбөлүктүү жамал - Аны көрүп аңтаң калгандардын да денелеринин дайыма тирүү кала берүүсүн каалайт. Себеби, түбөлүктүү сулуулук тез өтүп кетүүчү куштарга ыраа-зы боло албайт. Анткени, эч качан кайта кайткыс болуп жок болуу туңгуюгуна кетип бара жаткан бир адамдын сүйүүсү душмандыкка айланат. Таң калуусу менен урматтоосунун ташталканы чыгат. Себе-би, адам баласы билбеген нерселерине душман болот. Чынында, ушул мейманканалардан баары тең тез чыгып кетип, жоголууда. Ошол кемал жана жамалынын бир шооласын, балким алсыз бир көлөкөсүн аз бир убакыт ичинде карап, тоё ал-бастан кетип бара жатат. , Демек, түбөлүктүү көрүү жеринде орду бар.

БЕШИНЧИ ЖОЛ: Карачы, бул иштер ичинде ал тевдешсиз Күчтүн абдан чоң бир мээрими бар экени көрүнүүдө. Анткени, балээге туш келгендердин баарына жардамга келүүдө. Ар бир суроого жана тилекталаптарга жооп берүүдө. Керек болсо, карагын, эң төмөнкү даражадагы баш ийүүчүлөрдүн эң кичинекей дартьга, маселесин көрсө мээримдүүлүк менен камсыз кылууда. Бир койчунун коюнун шыйрагы сынып калса же дары, же мал доктур жиберип турат. Жүрү кеттик, ушул аралда улуу бир жыйналыш бар. Бул мамлекетин бардык кадыр-барктуулары ошол жерге топтолууда. Карачы, абдан чоң белгиси бар бир Йавер-и Экрем* сөз сүйлөөдө. Мээримдүү Падышасынан бир нерсе тилөөдө. Калктын баары: "Ооба, ооба биз да каалай-быз' дешип, аны кубаттап колдошууда. Эми уккун, ал Падышанын сүйүктүүсү эмне деп жатат:

"Эй бизди ырыскыларга бөлөгөн Султаныбыз! Бизге көрсөткөн Бейиштин көргөзмөсүнүн аныгын, чыныгы жерлерин көрсөт. Бизди Салтанат сарайынын бор-боруна алып бар. Бизди бул чөлдөрдө курута көрбө.Бизди өзүңө ал. Бизге ырайым кыл. Бул жерде даамын таттырган даамдуу тамактарыңды ал жерде да таттыр. Бизди куугунтуктап жок кылуу менен жа-заландырба. Сага ашык, сага шүгүр кылуучужана баш ийүүчү ушул кулдарыңды ээн таштап жок$кыл57к& &25ot;, - деп жалынып жалбарууда.

Аны сен да угуп жатасың. Эч мүмкүн бекен; мынчалык мээримдүү жана кудуреттүү бир падыша эң төмөнкү даражадагы бир адамдын эң кичинекей тилегин маани берүү менен кабыл кылсын, бирок эң сүйүктүү Йавер-и Экреминин эң жакшы тилектерин кабыл кылбай койсун?! Чындыгында, ал сүйүктүүнүн максаты - көпчүлүктүн да максаты. Ошондой эле падышанын ыраазы болуп көңүлүнөн чыккан нерселери - ырайым жана адилетинин талап кылуусу. Ага бул иштер өтө оңой келет, оор келбейт. Бул мейманканалардагы туруксуз көрүлө турган жерлерди жараткан сыяктуу да оор келбейт. Үлгүлөрүн гана көрсөтүү үчүн беш-алты күн көргөзмөлөргө ушунчалык чыгым жасаган экен, бул мамлекетти курган экен, ал-бетте чыныгы казыналарын жана кемалатын*, өнөрлөрүн Салтанат сарайынын борборунда ушундай сонун көргөзмөлөрдү ачат дейсиң, акыл-эс айрантаң калат.

Демек, бул сыноо майд, бул сыноо майданындагылар ээн ташталган эмес; аларды бакытка толгон саадат сарайлары жана зындандар күтүүдө.

АЛТЫНЧЫ ЖОЛ: Кел эми, карачы, бул шумдук поезддер, самолёттор, курал-жабдыктар, кампалар, көргөзмөлөр жана жасалып жаткан иштер парда аркасында Анын улуу салтанатынын бар экендигин көрсөтүүдө (Түшүндүрмө)?.

2 (Түшүндүрмө): Мисалы; азыркы заманда машыгуу майданында, согуш ыкмасы боюнча: " Мылтык ал, штык так!", - деген буйрук менен түмөндөгөн аскерлер найзалуу бир токойго окшогондой; Ар бир майрамда парадка чыгуу үчүн: "Формалары-ңарды кийгиле, орденмедалыңарды таккыла!",деген буйругуна каршы аскерлер түрдүүтүстүү гүлдөргө курчалып кооздолгон бакчага окшоп калгандай; ошол эле жер жүзүнүн майданында Султан-ы Эзелинин* чексиз көп аскерлеринен периште, жин, адам жана жаныбарлар сыяктуу эле акылга ээ болбогон өсүмдүктөрдүн тобу да жашоо үчүн болгон күрөшүндө "Күн фейекүн"* буйругу менен " Коргонуу үчүн курал-жарактары-ңарды алгыла!", - деген Кудайдын буйругун алышкандарында; Жер жүзүндөгү бардык тикенектүү өсүмдүктөр жана бакдарактар найзачал^рын таккан маалында, кудум штыктарын тагып согушууга даяр турган аскерлерге окшоп калат.

Ошондой эле, жаз айынын ар бир күнү, ар бир жумасы ар түрдүү өсүмдүктөр тобунун майрамы болуп саналганы үчүн, ар бир тобу дагы да өз Султанынын ошол топторго тартуу кылган сонун белектерин көрсөтүү үчүн кооз белптлерди тагып алып, Султан-ы Эзелинин* көз алдынан параддан отет; бүткүл өсүмдүк жана бакдарактар "Сан'ат-ы Раббанийе * түрлөрүн жана гүл менен жемиш деп аталган Аллахтын жаратуусунун белгилерин таккыла, гүл ачкыла! ", - деген Аллахтын буйругун угушкандыктарынан жер бети кулпунуп аскердик формалары менен курал-жарактарын асынып парадка чыккан аскерлерди эске келтирет.

Мына ушундай даражада хикметтүү*, курал-жарактар жана жасалгалар албетте чексиз кудуреттүү бир Султандын, өтө адилеттүү бир Хакимдин буйруктары менен болуп жаткандыгын сокур болбогондорго көрсөтөт.

Мындай бир салтанат өзүнө татыктуу баш ийүүчүлөрдү каалайт. Өзүң көрүп тургандай бардык баш ийгендер бул мейманканада жыйналышкан. Ал мейманкана болсо күнүгө толуп бошолуп турат. 0шондой эле баш ийүүчүлөр (кулдар) бул сыноо майданында машыгуу үчүн гана. Майдан болсо саат сайын алмашып турат. Ошондой эле кол астындагылардын баары Падышанын кымбат баалуу тартууларынын үлгүлөрүн жана укмуштай чыгармаларынын антиквардуу экендигин көргөзмөлөрдө көрүү үчүн мына ушул көргөзмөлөрдө бир нече мүнөт токтоп карап жатышат. Көргөзмөлөр болсо мүнөт са-йын алмашып турат. Кеткен келбейт, елген кетет. Бул кубулуш ушул турган турпаты менен ; бул мейманкана, булмайдан жана бул көргөзөлөрдүн аркасында түбөлүктүү сарайлары өзгөрбөс орунда ушул көрүнгөн үлгүлөр менен сүрөттөрдүн аныгына толтура бакчалар, казыналардын бар экендигин көрсөтүүдө.

Демек, булжерде иштөө алар үчүн. Бул жерде иштетет, ал жерде акысын берет. Ар кимдин кылган ишине жараша ал жерде бактысаадаты бар.

ЖЕТИНЧИ ЖОЛ: Жүрү бираз кыдырып келели. Бул маданий калктын ичинде эмне бар, эмне жок экенин көрөлүк. Мына карачы!... Ар жерде, ар бир бурчта көптөгөн фотоаппараттар орнотулган, сүрөт тартып жатышат. Карачы, ар бир жерде көптөгөн катчылар отурушат, бир нерселерди жазышууда. Ар бир нарсени тиркеп жатышат. Эң маанисиз бир ишти, болбогон жөнөкөй окуяларга чейин жазып жатышат. Аа!.. Тээ тигил бийик тоодо Падышага тиешелүү бир чоң фото аспабы курулган экъъ.(Тушундүрмө)3. Бул жерде эмне окуя болсо бүт баарын сүрөткө түшүрүп алууда. Демек, ал Падыша мамлекетиндеги жасалып жаткан кыймыл-аракеттин бардыгын тиркеп-жазып турууга буйрук берген. Демек ал чоң Падыша бүт окуяларды жаздырат, сүрөттөрүн тарттырып алат. Мына бул дыккатттуу жазып а луулар жана тиркеп сактоолор - албеттч суракка тартуу үчүн. Андай болсо эң ки чинекей кулдун эң кичинекей кыймыл аракеттерин көздөн качырбаган бир Хаким-и Хафыз*, эч мүмкүн бекен; кулдарынын эң жогоркуларынын эң чрң кыймыл-аракеттерин сактабасын, суракка тартпасын, акысын жана жазасын бербесин?! Чынында, ал Падышанын иззетине* жана намысына тие турган жана ырайым дуулугу эч кабыл этпей турган мамилелерди эң жогорку даражадагылар жасоодо. Бул жерде жазага тартылып жаткан жери жок.

3 (Түшүндүрмө): Ушул жолдун ишаарат кылган маанилеринин бир бөлүгү жетинчи акыйкатта ба-ян кылынган. Бир айта кете турган нерсе, бул жердеги Падышага тиешелүү фото аспап ишаараты жана акыйкаты - "Левх-и Махфуз"* демек. Левх-и Махфуздун бар экени Жыйырма Алтынчы Сөздө мындайча далилденген: Кандайча кичине кичине күбөлүктөр чоң бир дептердин бар экендигин далилдейт жана кичине кичине эсеп кагаздары чоң бир эсеп дептеринин бар экендигин көрсөтөт. Сы-зылып аккан кичинекей суулар чоң бир булактын бар экендигин билдирет. Так эле ошондойчо: кичине кичине күбөлүк сыяктуу; жана кичинекей Левх-и Махфуз маанисинде; ошондой эле чоң Левх-и Махфузду жазган калемден чыккан кичине кичине чекиттер түрүндө болгон адамзаттын эске тутуу жөндөмдүүлүгүн, бакдарактын жемиштери, жемиштердин данектери, уруктары албетте бир Хафыз-ы Күбраны*, бир чоң дептерди жана Левх-и Махфуздун бар экендигин далилдейт. Акылы барларга көрсөтөт.

Демек, бир Махкеме-и Күбрага * калтырылууда.

СЕГИЗИНЧИ ЖОЛ: Кел, сага ал Падышадан келген кабарды окуп берейин. Карачы, кайта кайта убада берип жатат жана катуу эскертүүдө: "Силерди ал жерден алып, Салтанат Сарайымдын борборуйа алып келемирг жана мага баш ийип мый-замдарымды аткаргандарды бакытка бөлөймүн, мага каршы чыккандарды түрмөгө камаймын. Ал туруксуз жерди талкалап, түбөлүктүү сарайлары, зындандары бар болгон башка бир мамлекет курамын Г. Берген убадасын аткарыш ал Падыша үчүн опоңой. Баш ийген кулдары үчүн да өтө маанилүү. Убадасына турбай сөзүнөн таюу - Кудуреттүү Күчүнө терс келет.

Мына эй селсаяк! Сен жалган пикириңди, түшүнүксүз акылыңды, алдатуучу нефсиңди колдоп жатасың. Эч бир жактан каршы чыгууга мажбурлугу болбогон, эч бир тараптан каршылык касиетине жарашпаган жана көрүнгөн иштердин бардыгы сыддыкына*(тууралыгыйа) күбөлүк кылган Бирөөнү жалганга чыгаргың келет. Албетте абдан күчтүү жазага татыктуу болосуң. Мындай бир мисалдагы а~ дамга окшошсуң: Бир жолоочу күндүн жарыгынан качып көздөрүн жумат, кыялына карайт, ою бир жаркырак коңузу сы-яктуу башынын чырагынын шооласы менен коркунучтуу караңгы жолун жарыктандыргысы келет. Убада береген экен, андай болсо сөзсүз аткарат. Аларды орун датуу Ал үчүн опоңой, бизге, бардык нерсеге, Ага жана салтанатына абдан керектүү.

Демек, бир Махкеме-и Күбра бар, чексиз бакыттаалай жери бар.

ТОГУЗУНЧУ ЖОЛ: Кел эми! Бул үйлөрдүн жана жамааттардын кээ бир башчыларына кара: (Түшүндүрмө^ Ар биринин Падыша менен жекече көрүшө турган менчик бирден телефону бар. Алардын кээ бирлери Падышанын бетмаңдайына чыгышкан. Эмне деп жатышат, карачы: Алар биргелешип бир ооздон кабар беришүүдө: Ал Падыша сый-урмат жана жаза берүү үчүн абдан сонун жана абдан коркунучтуу бир жер даярдаган. Өтө ишенимдүү убада жана коркунучтуу эскертүүлөр берүүдө. Ошондой эле Анын иззети* менен улуулугун кай жагынан алсаң да убададан таюуга уруксат бербейт.

4 (Түшүндүрмө): Ушул тогузунчу жолдун далилдеген маанилерин "Сегизинчи Акыйкатта" көрсө болот. Мисалы, үйлөрдүн башчылары бул тамсилде пайгамбарларга жана олуяларга ишаарат кылынган. Телефон болсо - вахй* келген жер жана илхам келген жери болгон жүрөктөн чыккан Аллах менен болгон байланыш. Жүрөк - ал телефондун башы жана кулагы сыяктуу.

Чынында ал кабарчылар болсо биргелешип бирин бири колдоп мындайча кабар беришүүдө: Ушул кээ бир жасаган иштери көрүнгөн улуу салтанатынын негизги жери бул жерден узак башка бир мамлекетте жана ушул сыноо майданындагы имараттар - убактылуу нерселер. Кийин түбөлүктүү сарайларга алмаштырылат. Бул жерлер өзгөрөт. Себеби, чыгармалары менен улуулугу билинген бул укмуштай бүтпөс салтанат: мындай тез өтүүчү, кайталангыс, туруксуз, маанисиз, кубулмалуу, чектүү жана кемчиликтүү иштер үчүн курулбайт, тургузул-байт...Демек, ага ылайык, түбөлүктүү, туруктуу, чексиз, бүтпөс, кемчиликсиз иштер үчүн курулган.

Демек, бир башка дүйнө бар, албетте ал дүйнөгө барылат.

ОНУНЧУ ЖОЛ: Кел бүгүн Нооруз майрамы (Түшүндүрмө)

5 (Түшүндүрмө): Бул жолдун ишааратын "Тогузунчу Акыйкатта" көрөсүң. Мисалы, Норруз күнү жаз мезгилин билдирет. Гүлдүү жашыл талаа болсо - жаз мезгилиндеги жер жүзү. Өзгөрүп турган пардалар менен көрүнүштөр болсо - эрте жаздын башталгычынан тартып жайдын аягына чейин Сан-и Кадир-и Зулжелалдын*, Фатыр-ы Хаким-и Зулжелалдин* укмуштай тартип менен алмаштырган жана кемал-и рахмет* менен жаңылаган жана бири бири аркасында жиберген жаз айьпщагы макулуктардын түрлөрүнө жана жаныбарлар менен адамдарга жиберип турган ырыскытамак-аштарга ишаарат этилет.

Бир алмашуу болот, ажайып иштер чыгат. Ушул жаздын сонун күнүндө, бул а-жайып гүлдүү жапжашыл талаага сейилдеп баралы. Мына карачы! Калайыккалк бул тарапка келе жатат. Карачы бир сыйкыр бар. Ал имараттар күтүлбөгөн жерден кыйрады. Башка бир кейипке кирди. Карачы бир мужизе* бар. Ал талкаланган имараттар бир заматта бул жерге курулду. Кудум бул чөл жери бир маданий шаарга айланды. Назар сал, кино пардалары (фильмдин экрандары алмашкандай) сыяктуу ар саата башка бир аалам көрсөтөт. Башка бир көрүнүш алат. Буга көңүл буруп кара: ушунчалык аралаш, тез, көптөгөн, чыныгы пардалардын ичинде ушун-чалык сонун тартип бар, ар нерсе орду ордуна коюлат. Кыялыбыздагы кино пардалары дагы мынчалык тартиптүү боло албайт. Миллиондогон сыйкырчылар топтолсо да бул кереметтүү иштерди жасай албайт. Демек, бизге көрүнбөгөн ал Падышанын абдан чоң мужизелери* бар.

Эй селсаяк! Сен:"Бул чоң мамлекет кандайча талкаланып башка бир жерде курулат?",- дейсиң.

Мына көрүп турасың: Ар бир саат, сенин акылыңа сыйбаган ал жер алмаштыруу сыяктуу көптөгөн төңкөрүштөр, ооштурмалар болууда, Ушул жыйналуу, чачылуудан жана башка көрүнүштөрдөн мындайча түшүнсө болот: бул көрүнгөн чагылган ылдамдыгындай болгон жыйналыштар, тарап кетүүлөр, жаралуулар, кыйроолор ичинде башка бир максат бар. Бир саатык жыйналыш үчүн он жылдык чыгым жасалууда. Демек бул ахыбалдар максуд-у биззат* эмес. Ал - бир тамсил, бир окшоштуруп тууроо. Ал Падыша буларды мужизе менен жаратууда. Эмнеге дегенде сүрөттөрү алынып жана натый-жалары сакталып жазылуусу үчүн. - Кандайча машыгуу майданында ар бир иш тиркелип, жазылып коюлган эле - Демек, "улуу жыйналыштагы" мамилелер булардын үстүнө уланат. Ошондой элс улуу көргөзмөдө түбөлүккө көргөзүлөт. Демек, бул туруксуз, чечимсиз жагдайлар соңунда туруктуу көрүнүш, түгөнбөс-бүт-пөс жемиштерин берет.

Демек, бул кубулуштар жөн жай эле эмес, бир улуу саадат, бир Махкеме-и Күбра жана биз билбеген бийик максаттар үчүнжасалуда..

ОНБИРИНЧИ ЖОЛ: Кел эй кежир до-еум! Бир самолётко... батышка же чыгышка.... башкача айтканда өткөн заманга жана келечекке бараткан бир Поездке минели. Ушул кереметтүү, мужизе көрсөтүүчү Падышанын башка жерлерде не бир түрдүү мужизе көрсөткөнүн көрөлү. Мына карачы, биз көргөн жер жана майдан менен көргөзмөлөр сыяктуу ажайыптуу иштер ар жерде бар. Бирок, чеберчилиги жана өңтүсү боюнча бири-биринен айырмаланып турат. Бирок, буга жакшылап көңүл бур: Жанагы туруксуз мекен-жайларда, ошол тез өтүп кетүчү майдандарда, ошол чектүү көргөзмөлөрдө; канчалык ачык бир хикметтин* тартиптүүлүгү, кандай гана даражада ачык көрүнгөн жардамдын ишаараты, өтө жогорку адилеттин белгиси, кандай гана даражадагы кенен бир ырайьшдуулуктун жемиштери көрүнүп турат. Келечекти билбеген өтө жакындан муну түшүнөт: Анын хикметинен ашкан хикмет*, анын жардамынан ашкан жардам жана ырайымындан жакшыраак ырайымдуулук жана адилетинен ашкан башка адилетүүлүктүн болуусу мүмкүн эмес. Эгер, мисалы: сен ойлогондой анын мамлекетинде туруктуу мекендер, улуу жерлер, түбөлүктүү үйлөр, жашаган калкы, баш ийген бактылуу кулдары болбосо: ушул хикмет*, инайет (жардам), ырайым жана адилеттүүлүк түн акыйкаттарына мына бул жалган мамлекет ылайык боло албай тургандыгы маалым жана аларга ылайык боло тургандар башка жерде да болбосо; анда күндүз чак түштө Күндүн жарыгын көрүп туруп Күндүн бар экенин кабыл этпөө даражасындагы бир акмактык менен, ушул көзүбүздүн алдындагы хикметти жок деп айтуу жана биз күбө болуп турган жардамды жокко чыгаруу жана ушул биз көргөн ырайымдуулукту жок деп эсептөө жана ушул абдан кубаттуу ишаараттарды, издери көрүнүп турган адилеттүүлүктөрдү жокко чыгарышыбыз керек. Ошондой эле биз көргөн бул ижраат-ы хакиимаане* жана эф'ал-и керимаане* жана ихсанат-ы рахимааненин* Ээсин жокко чыгаруу; -хаша, сүмме хаша (Кудай сактасын) - ач көз бир оюнчу жана заалим экенин кабыл этишибиз керек. Бул болсо акыйкаттардын терстерине айлануусу болуп саналат. Бардык акыл ээлеринин биргелешүсү менен муну акыл кабыл этүүсү мүмкүн эмес. Жалгыз гана бардык нерсени жокко чыгарган, жок деп эсептеген акмак софестаилерден башка.

Демек, бул жерден башка бир жер бар. Ал жерде бир Махкеме-и Күбра, жогорку диражадагы адилеттүүлүк жана сыйлоо жери, бир жазаландыруу жери бар; Эмнеге дегенде, мындай ырайымдуулук, мындай хикмет, мындай (инайет) жардам жана адилеттүүлүк толугу менен көрүнсүн.

ОН ЭКИНЧИ ЖОЛ: Кел эми, кайталык. Мына бул жамаатттардын раистери жана миңбашы, жүзбашылары менен көрүшөлү, кандай жабдыкталган экенин көрөбүз: Ал курал-жарактар жалгыз гана ал майдандагы кыска бир мөөнөт үчүн берилгенби? Же башка жерде узун бир саадат жашоосуна ээ болуш үчүн берилгенби? Карап көрөлүк. Ар кимге жана ар жабдыкка карай албайбыз. Бирок мисал үчүн ушул жүзбашынын күбөлүгүнө, дептерине карайбыз: Бул күбөлүктө жүзбашынын наамы, айлыгы, милдети, тилекталаптары менен дыймыл-аракет эрежеси бар. Карагын, бул наам бирнече күндүк убакыт үчүн эмес; абдан узун убакыт үчүн берилиши мүмкүн.

"Айлыгыңды казынадан мынчанчы күндө аласың", - деген убадалуу жазуу бар. Чынында ал убадалуу күн көп убакыттан кийин жана бул майдан жабылгандан кийин келет. Ушул милдет болсо; бул түбөлүксүз майданга жараша эмес, балким Падышанын өзүнө жакын жерде түбөлүктүү саадатты ала алыш үчүн берилген. Талап кылынган нерселер болсо - бир нече күндүк бул мейманканада жашоо үчүн боло албайт. Узун жана бактылуу жашоо үчүн болушу мүмкүн. Бул эре-же муну түшүндүрөт: күбөлүк ээси башка жерге чакырылат, башка дүйнө үчүн кызмат кылат. Карачы, ушул дептерлерде курал-жарактардын пайдалануу жолдору жана аны колдонуудагы жоопкерчилиги көрсөтүлгөн. Эгер жалгыз гана бул майдандан башка чексиз, түбөлүктүү жерлер болбосо; ушул маанилүү дептерлер менен күбөлүктөрдүн эч бир мааниси калбайт болчу. Ошондой эле ушул кадырлуу миң-башы менен жүзбашы жана азиз раис; элдин баарынан төмөн, баарынан бечара, алсыз, жарды жана эң төмөнкү даражага түшүп калмак болчу. Ошого карап салыштыр. Кайсы нерсеге дыккат этсең эт буга күбө болушат: Бул жалган дүйнөдөн кийин бир түбөлүктүү чын дүйнө бар...

Эй досум! Демек, бул убактылуу мамлекет бир талаа сыяктуу. Бир таалимтарбия алуу жери жана бир базар жери. Албетте аркасынан бир Махкеме-и Күбра жана улуу бүтпөс бакыттаалай келет. Эгер муну кабыл этпесең; жокко чыгарсаң; бардык башчылардагы күбөлүктөрдү, дептерлерди, жабдыктарды, эрежелерди, балким ушул мамлекеттеги бардык тартилти, керек болсо өкүмөттү жокко чыгарууга мажбур болосуң жана бардык болгон иштерди жок деп эсептөө керек. Анда сага адам баласы жана акыл ээси деп айтыл-байт. Софестаилерден* да акылсыз болсуң...

Мекен алмаштыруунун далилдери ушул "ОН ЭКИ ЖОЛ"мъъен. гана бүттү деп ойлобо. Керек болсо, сан жеткис далилдери бар. Ушул чечимсиз, туруксуз мамлекет бүтпөс туруктуу бир мамлекетке алмашат. Ошондой эле санак жеткис ишаараттары, алааматтары :Бул калайыккалк ушул туруксуз мейманканалардан алынып Салтанат Сарайынын борборуна алпарылат.

Айрыкча, кел сага "ОН ЭКИ ЖОЛдОН" да күчтүү бир далил көрсөтөйүн. Кел анда, эмесе, карачы: ушул узакта көрүнгөн чоң жамаат ичинде мурда биз көргөн чоң белгиси бар бир Йавер-и Экрем сөз сүйлөөдө. Барып ошону угалык. Карагын, ал нурдуу Йавер-и Экрем, назар сал, жогоруда турган улуу буйрукту элге билдирип жатат жана мындай дейт: "Даярдангыла, башка бир түбөлүктүү мамлекетке барасыңар. Ал мамлекет ушунчалык сонун мамлекет, бул мамлекет анын жанында зындан сыяктуу болуп калат. Падыша быздын Салтанат Сарайынын борборуна барып ырайымына жана тартууларына бөлөнөсүңөр, эгер бул кабарды жакшылапугуп башийсеңер... А эгер каршы чыгып баш көтөрө турган болсоңор, коркунучтуу зындардарга камаласы-ңар".Сен да көрүп турасың, ал Улуу Буйрукта ушундай бир кереметтүү мөөр бар, эч ким аны окшоштуруп жасай албайт. Сен өңдүү селсаяктардан башка бүт баары; ал кабар Падышанын кабары болгонун даана билет жана ошол нурдуу Йавер-и Экремде ушундай белгилер бар, сен сы-яктуу сокурлардан башка бүт баары Аны Падышанын абдан ишенимдүү кабарчысы болгонун жакындан таанышат. Ал Йа-вер-й Экремдин улуу кабар менен бирге бар күчүн салып жеткизүүгө тырышкан ушул мекен алмаштыруу маселесин жокко чыгаруу эч мүмкүнбү? Жокко чыгаруу үчүн көргөн нерсебиздин бардыгын жокко чыгарышыбыз керек.

Эми эй досум! Сөз сенде, сүйлө эмне

десең ошо де!

- Мен эмне деп айтайын, буга каршы дагы эмне деп айтууга болот. Чак түштө Күндү жок деп айтса болмок беле? Жалгыз гана мындай дейм: Элхамдулиллах*, Кудайга жүз миң жолу шүгүр болсун, нефсимдин* кулдугунан кутулдум, түбөлүктүү түрмө жана зындандан кутулдум жана буга ишендим: Бул аралаш, чечимсиз мейманканалардан башка бакыттаалай жери, жанында шаттык сарайы: Биз да алжакка чакырылабыз.

Мына, хашир менен акыреттен турган ушул тамсил икаясы ушул жерде аякталды. Азыр Аллахтын жардамы менен улуу акыйкаттарга өтөбүз. Өткөн "ОН ЭКИ ЖОЛГО" каршылык " ОН ЭКИ МҮТЕсАНИД* АКЫЙКАТ" менен бир кириш сөздү баян кылабыз.

( Бир нече ишаарат менен башка жерлерде, башкача айтканда, Жы-йырма Экинчи, Он Тогузунчу, Жы-йырма Алтынчы Сөздөрдө баяндалган бирнече маселеге ишаарат кылабыз)

БИРИНЧИ ИШААРАТ: Икаядагы селсаяк адам менен анын ишенимдүү жолдошу арасындагы талашта: "Үч акыйкаттары" бар.

БИРИНЧИСИ: Жүгөнсүз тил албаган нефсим менен жүрөгүм.

ЭКИНЧИСИ: Философия шакирттери менен Кур'ан- ы Хакимдин шакирттери.

ҮЧҮНЧҮСҮ: Ислам үммөтү менен Кудайга ишенбеген атеисттер.

Философия шакирттери жана Кудайга ишенбегендер менен жүгөнсүз нефсимдин эң күчтүү каршы чыгуулары -Женаб-ы Хакка * ишенбөөлөрү болуп саналат. Икаядагы ишенимдүү адам кандай деген эле: "Бир тамга жазуучусуз болбойт, бир мыйзам акимсиз болбойт". Биз да дейбиз:

Маселен бир китеп бар болсо, бирок жөнөкөй китеп эмес, кереметүү китеп; ар бир сөзүнүн ичине кичинекей калем менен бир китеп жазылган. Ар бир тамгасы ичине ичке калем менен тартиптүү түрдө бир касыйда* бар. Жазуучусуз болуусу эч мүмкүн эмес. Ушул сыяктуу эле, ушул каинат* дагы Кооздоочусуз болуусу таптакыр мүмкүн эмес. Анткени, бул каинат (бүткүл аалам) ушундай бир китеп: арбир бети көптөгөн китептерди камтыйт. Керек болсо, ар бир сөзүнүн ичинде бир китеп бар. Ар бир тамгасы ичинде бир касыйда бар.

Жер жүзү - бир барак кагаз сыяктуу. Ичинде көптөгөн китептср бар. Бир дарак - бир сөз. Көптөгөн барактары бар. Бир мөмө- бир тамга.; бирданек- бир чекит. Ал чекитте бийик бир дарактын программасы, мазмуну бар. Мына мындай китеп Желал* жана Жамал* сыпаттарына ээ, соңсуз кудурет жана хикметке ээ болгон бир Зат-ы Зулжелалдин* гана кудурет калеминин чыгармасы болушу мүмкүн. Демек, ааламды көрүп туруп ыйманга кел-бей коюу мүмкүн эмес. Жалгыз гана, атеизмге мас болуп, көзүн ача албай калгандардан башка.

Ошондой эле кандайча бир үй устасыз болбойт. Үй болгондо да кандай үй: Ажайып чеберчилик менен, таң калаарлык оймосаймалары менен, көз жоосун алган жасалгалар менен кооздолуп салынган. Керек болсо ар бир ташына бир сарайга сарпталгандай чеберчилик берилген. *'Устасыз салынган" деген пикирди эч бир акыл кабыл этпейт, ал абдан чебер бир устанын иши.Айрыкча ар бир сарайдын и-чинде кинофильмдин кадрлары сыяктуу ар саата чыныгы жерлерди жаратып, укмуштай тартиптүүлүк менен кийим алмаштыргандай өзгөртүүдө. Керек болсо ар бир чыныгы "кадрдын" ичинде көптөгөн кичине кичине жерлер жаратылууда. Ошол сыяктуу эле ушул каинат* дагы соңсуз хакиим*, алиим*, кудуреттүү бир устага муктаж. Себеби,; ушул укмуштай сонун каинат* ушундай сонун бир сарай дейсиң: Ай, Күн анын лампалары, жылдыздар анын шамдары, заман бир жип сыяктуу, ал жипке Сани-и Зулжелал* жылыга бир башка ааламды илип көргөзүүдө. Жипке асылган аалам - 360 (үч жүз алтымыш) түрдүү көздүн жоосун алган укмуштай көрүнүштөрдөн турат. Көрүнүштөрдү абдан сонун тартип менен жана хикмет* менен алмаштырууда. Жер жү-зүн берекетке толгон дасторкон кылган экен, ар бир жаз мезгилинде 300 000 (үч жүз миң) ар түркүн искусстволордун түрлөрү менен жасалгалоодо. Сан жеткис ихсанат* түрлөрү менен толтурууда. Болгондо да кандай дейсиң, бири бирине аябай аралашып кетсе дагы укмуштай сонун а-йырмалоо менен айырууда. Буга башка жактарын салыштырып көр... Мындай сарайдын Устасын кантип тааныбай койо аласың?

Ошондой эле, маселен; булутсуз абада, Күн чакыйып тийип турганда, Күндүн де-ңиздеги бардык көбүктөрдүн үстүндө жана топуракта жаркырак нерселердин үстүндө жана кардын ар бир бөлүгүндө шооласы чагылып көрүнгөндө Күндү жок деп эсептөө кандай гана акмактык, акылсыздык. Себеби, бир гана Күндү жокко чыгаруу менен жана кабыл этпөө менен канча суу тамчылары бар болсо ошон-чолук, канчалык көбүк бар болсо ошон-чолук, канчалык кесим бар болсо ошон-чолук санда кичинекей чыныгы Күндөрдү кабыл этүү мажбурлугун алып келет. Ар бир молекулада (бир молекула араң бата тургандай) чоң бир Күндүн бар экендигине ишенүүгө мажбур болгондой; так эле мисал сыяктуу ушул иреттүүлүк и-чинде ар дайым хикмет менен кубулуп турган жана тартиптүүлүк ичинде ар да-йым жаңырып турган ушул мыйзамдуу каинатты* көрүп туруп Халык-ы Зулжелалди* укмуштай кемал сыпаттары менен тааныбоо, жокко чыгаруу - жанагындан да жаман акмактык, барып турган келесоолук болот. Анткени, ар бир нерседе, керек болсо ар бир атомдо Улухийет-и Мутлаканын* бар экендигин кабыл этүү керек. Мисалы, абанын ар бир атому ар бир гүл менен жемишке, ар бир жалбы ракка кире алат.. Мына ушул атом, эгер Аллахтын кызматчысы болбосо, анда кире алган жана жумушун аткара алган бардык нерселердин түзүлүшүн жана көрүнүштөрүн билүүгө тийиш.Неге дегенде алардын ичинде иштерин жасай алыш үчүн. Демек, мындай иштерди жасаш үчүн деңиздей терең билимдүү, ашкан кудуреттүү болуу керек.

Мисалы, топурактын ар бир молекуласы түрдүү түрдүү бардык үрөөндөр жана данектерге башталгыч боло алат. Эгер кызматчы болбосо, анда канча өсүмдүк менен дарактар бар болсо ошончолук ру-хий курал-жабдыктар менен станоктор керек. Же болбосо алардын бардык түзүлүшүн биле турган, жасай турган, аларга кийгизилген көрүнүштөрдүн бардыгын тааный турган, тиге ала турган бир чебер-чилик жаан кудурет керек. Дагы башка жаратылган нерселерди буга салыштырып көр. Ар бир нерседе бир Вахданийеттин* көптөгөн апачык далилдери бар экенин көрөсүң. Ооба, бир нерседен бардык нерсени жасоо жана ар нерсени бир нерсе кылып жасоо - бардык нерселердин Жаратуучусуна тиешелүү бир касиет.

деген Улуу Буйрукка көңүл бур, дыккат эт. Демек, Вахид-и Эхадцы* жок деп эсептөө менен, канчалык макулук бар болсо ошончолук кудайларды, жаратуучуларды кабыл этүүгө туура келет.

ЭКИНЧИ ИШААРАТ: Икаяда бир Йа-вер-и Экремден* сөз козголгон жана мындай деп айтылган: Сокур болбогон ар ким Анын белгилерин көрүү менен Ал кишинин Падышанын буйругу менен иш кылганын жана ал Падышанын тандалган кулу экенин түшүнөт. Мына ошол Йавер-и Экрем - Расул-и Экрем* - Хз.Мухаммед (а.с.м) болот. Ооба, мындай жасалгаланган бир каинаттын ушундай ыйык Устасына бул Расул-и Экрем, шоола Күнгө кандай керек болсо ошондой керек болот. Себеби: Күн кандайча шоола чачпастан тура албайт, так ошондойчо Аллах дагы пайгамбарларды жиберүү менен өзүн көрсөтпөөсү мүмкүн эмес.

Ошондой эле теңдеши жок сулуу бир жамал көрсөтүүчү жана тааныштыруучу аркылуу өзүн көрсөтүүнү каалообоосу эч мүмкүнбү?

Ошондой эле укмуштай сонун жамалда бир кемал-и сан'ат көңүлдү бурган бир жарчы аркылуу көрүнүүсүн каалообоосу эчмүмкүнбү?

Ошондой эле, жалпы Рубубийетинин* учукыйыры жок салтанатЫу көпчүлүк жана жеке түрдө Вахданийет* жана Самеданийетин* "кош канаттуу" бир элчи аркылуу жарыялоосун каалообосу эч мүмкүнбү? Башкача айтканда, ал элчи кулчулук жагы менен көпчүлүккө Аллахтын элчиси болуусу менен бирге Аллахка жакындык жана элчилик жагы менен көпчүлүккө Кудайдан келген кызматкер болуп эсептелет.

Ошондой эле, чексиз даражада бир сулуулук ээси жамалынын сулуулугун , көркүнүн летаифин* күзгүлөрдө көргүсү жана көрсөткүсү келбөөсү эч мүмкүнбү? Башкача айтканда, ошондой сүйүктүүрасул* аркылуу көрүнбөөсү эч мүмкүнбү? Ал- сүйүктүү элчи, кулчулугу менен өзүн. Ага сүйдүрөт, күзгү кызматын аткарат. Ошондой эле ал Расул Аны макулуктарына сүйдүрөт, Жамал-и Эсмасын* көрсөтөт.

Ошондой эле, эч мүмкүн бекен: ажа-йып мужизелер менен, кызыктуу жана кымбаттуу нерселерге толтура казыналардын Ээси, кымбат баалуу нерселерди сарптаган бир таанытуучу жана чеберчилигин көргөзгөн көрсөтүүчү аркылуу калктын назарына көрүнүү менен жашыруун кемалатын* баяндабай койсун?

Ошондой эле эч мүмкүн бекен; бул каинатты бардык ысымдарынын кемалатын түшүндүргөн сан'ат* менен жасалгалап көрүш үчүн кызыктуу жана назик сан'аттар менен кооздолгон бир сарайга окшотсун, андан кийин ага бир жол көрсөткүч мугалим дайындабай койсун?

Ошондой эле, эч мүмкүн бекен; бул каинаттын ээси ушул каинаттын кубулушундагы максаттын эмне боло турганын, билинбес сырларын ачууну жана жаратылган бардык нерселердин "Каяктан? Кайсыл жакка? Кимсиң?" деген үч мүшкүл суроосуна бир элчи аркылуу жооп бербей койсун?

Ошондой эле, Эч мүмкүн бекен; бул сонун сан'атттар менен Өзүн акылы барларга тааныттырганжана кымбат баалуу ни9меттер* менен Өзүн сүйдүргөн бир Сани-и Зулжелал*; анын каршылыгында акылы барлардан эмне каалаганын бир элчи аркылуу билдирбей койсун?

Ошондой эле, эч мүмкүн бекен; адам баласын акыл боюнча көп нерсеге ашык, жөндөмдүүлүк боюнча улуу кулчулукка жарай турган ахыбалда жаратып, мугалим көрсөткүч аркылуу алардын жүздөрүн көп кудайга сыйынуучулуктан бир тек Кудайга бурууну каалабасын?

Булар сыяктуу дагы көптөгөн пайгам-барлар милдети бар, ар бири бирден мындайча далил даана далил болот: Аллах -элчисиз боло албайт.

Азыр жана өткөн заманда Мухаммед-и Араби Алейхисселату Весселамдан - баян болгон милдет - артык жана жамааты көп ким бар? Элчилик даражасында жана аны жаюу боюнча Андан артык, өтө ыла~ йьщ ары үстөм бирөө болгонун заман көргөзгөн бекен? Жок, мүмкүн эмес! Ал - бардык пайгамбарлардын мырзасы, бардык элчилердин имамы, бардык окумуштуу аалимдердин башчысы, бардык мукарребиндин* эң жакыны, бардык макулуктардын кадырлуусу жана бардык мүршиддердин* Султаны.

Ооба, бардык мужизе изилдөөчүлөрдүн биргелешип колдоосу менен Айдын экиге бөлүнүүсү жана бармактарынан суунун агуусу сыяктуу миңдеген мужизелерин жана пайгамбарлыгын далилдеген сан жеткис далилдеринен башка Кур'ан-ы Азимүшшан* сыяктуу бир акыйкат деңизи жана кырк илим боюнча мужизелиги далилденген улуу мужизе Күн сыяктуу анын пайгамбарлыгын апачык көрсөтүүгө толук жетет. Башка рисалелерде* жана "Жыйырма Бешинчи Сөздө" Кур'андын кыркка жакын түшүндүрмөсү болгону үчүн бул жерде кыскартып койдук.

ҮЧҮНЧҮ ИШААРАТ: Еуя кичинекей адам баласынын эмне мынча мааниси бар, бул чоң дүйнөдө анын иш-аракеттеринин сурагы жабылып башка жерде ачылгандай?", - деген ой акылга келбесин. Анткени, бул кичинекей адам баласы жамиййет-и фытраты* менен бирге ушул бардык жаратылган нерселердин ичинде бир устабашы жана Аллахтын салтанатынын жарчысы жана улуу кулчулукка каршы болгону үчүн абдан чоң мааниси бар. Ошондой эле кыска бир өмүрдө кандайча түбөлүктүү бир азапка татыктуу болот?, деген ойго кетпегиле. Анткени атеизм -ушул мектубат-ы Самеданийенин* дара-жасында жана баасында болгон каинатты маанисиз, максатсыз жана эң төмөнкү даражага түшүргөнү үчүн бардык каинатка каршы акаарат кылганы үчүн, ушул бардык жаратылган нерселерде чагылуулары, жасалгалары көрүнгөн Аллахтын бүт ыйык ысымдарын жокко чыгарып ишенбөө менен, кабыл этпөө менен жана Женаб-ы Хактын* бар экендигин жана тууралыгын көрсөткөн бүтпөс далилдерин жокко чыгарып ишенбегени үчүн соңсуз кылмыш кылган болуп эсептелет.

ТӨРТҮНЧҮ ИШААРАТ: Жогорудагы икаяда ОН ЭКИ ЖОЛ менен көрдүк: Ушундай Падышанын ошондой тез өтүп кете турган туруксуз мейманкана сыяктуу бир мамлекети болсун, Туруктуулугуна жана улуулугуна ылайык жана улуу салтанатына татыктуу башка түбөлүктүү бир мамлекети, болбосун?! Бул мүмкүн эмес. Ошондой эле бул жалган дүйнөнүн түбөлүктүү Жаратуучусу муну жаратып, башка, соңсуз ааламды жаратпай коймок беле?

Бул көргөзмө жана сыноо жери жана талаа сыяктуу турган дүйнөнүн Хаким*, Кадир* жана Ырайымдуу (атыры бул дүйнөнү жаратсын, бирок анын бардык максаттарына ылайык Акырет* жерин жарата албасын?! Бул Акыйкатка "ОН ЭКИ ЭШИК" менен кирилет. "ОН ЭКИ АкЫЙКАТ" менен ал эшиктер ачылат. Эң кыска жана эң оңоюнан баштайбыз.

БИРИНЧИ АКЫЙКАТ: Рубубийет* жана Салтанат эшиги. "Раб" ысымынын чагылуусу.

Эч мүмкүн бекен; Ше'н-и Рубубийет* жана Аллахтын салтанаты, айрыкча мындай бир каинатты кемалатын көрсөтүү үчүн абдан бийик максаттар менен жаратсын, Анын каалоо жана максатына каршы ыйман келтирүү жана кулчулук кылуу аркылуу аракет кылган момун мусулмандарга сыйлыгы болбосун? Жана ал максатка каршы чыгып кабыл этпөө менен аракет кылган динсиз адамдарга жазасы болбосун?

ЭКИНЧИ АКЫЙКАТ: Керем* жана Рахмет* эшиги болуп, булар Керим* жана Рахим*ысымынын чагылуулары.

Эч мүмкүн бекен; Көрсөткөн сан'аттары менен соңсуз бир керем жана соңсуз бир рахмет жана соңсуз бир иззет* жана соңсуз бир гайрет* ээси болгон ушул ааламдын Рабби; керем жана рахметине ылайык сыйлыгы, иззет жана гайретине татыктуу жазасы болбосун?

Ооба, ушул дүйнөнүн болуп жаткан иштерине карасак бул нерсе көрүнөт: эң алсыз, эң дармансыздан баштап (Түшүндүрмө^эц алдуукүчтүүгө чейин ар бир жандыкка бир ырыскы берилүүүдө. Эң алсыз, дармансызга эң сонун тамак-аш берилүүдө. Ар бир дарттууга күтүлбөгөн жерден жардам келүүдө. Укмуштай улуу керем* менен жана ар түрдүү даамдар берилүүдө. Чексиз жоомарт колдон берилип жатканы апачык көрсөтүлүүдө.

6 (Түшүндүрмө): Адал ырыскы күч менен алын-баганына, балким жокчулукта болгону үчүн берилгенине так далил: бардык жан-жаныбарлардын жана адамзаттын кичинекей күчсүз балдарынын жан багуусунун жеңилдиги жана алдуукүчтүү жаныбарларын күн көрүүсүнүн кыйындыгы ; ошондой эле акылсыз балыктардын семиздиги жана алдамчы куу түлкү менен маймылдын күн өткөрүүсүнүн кыйындыгы менен денеси боюнча арыктыгы. Демек, ырыскы күч жана тандоо менен болсо насибинен кур калат. Канчалык өзүнүн күчкубатына жана өз эркине ишенсе ошончолук күн өткөрүүнүн кыйындыгына туш келет.

Мисалы, жаз мезгилинде Бейиштин Үр кыздары сыяктуу бакдарактардын бардыгын жибек сымал кийим менен кийдирип, гүл жана түрдүү жемиштерин абдам сонун жасалгалар менен кооздоп кызматчы кылып, алардын назик колдору болгон талдары менен түрдүү түрдүү эң татттуу, эң даамдуу жемиштерди бизге тартуулоо; ошондой эле уулуу бир аарынын колу менен шыпалуу, эң таттуу балды бизге таттыруу; ошондой эле, эң сонун жана жуп-жумшак бир кийимди колсуз курттун колу менен бизге кийдирүү, ошондой эле рахметтин чоң бир казынасын кичинекей бир данектин ичине биз үчүн сактоо канчалык сонун бир сый-урмат, канчалык латиф* бир рахметтин чыгармасы болгону апачык эле билинип турат. Ошондой эле, адам жана кээ бир жырткыч айбандардан башка, Күн, Ай жана жерден баштап тээ эң кичинекей макулукка чейин бүт нерсе милдетин укмуштай сонун жана дыккаттуу аткаруусу, кичине болсо да чегинен чыкпоосу, чоң бир айбат астында жалпы бир баш ийүүнүн болуусу; чоң бир улуулук жана иззет* Ээсинин буйругу менен иш-аракет этишкендигин көрсөтүүдө. Ошондой эле өсүмдүктөрдүн болсун, жаныбарлардын болсун жана адамдардын болсун бардык энелеринин ошол ыра-йымдуу мээримдери менен (Түшүндүрмө) жана сүт сыяктуу назик тамак-аш менен ошол алсыз жана дармансыз наристелердин тарбиясы - канчалык кенен бир рахметтин чагылуусу болгону апачык эле билинип турат.

7(Түшүндүрмө): Ооба, бир ач арстан алсыз баласын өзүнөн үстөм көрүп тапкан тамагын жебестен баласына берүүсү; ошовдой эле, коркок тоок бала-панын коргош үчүн итке, арстанга канат серпип каршылык көрсөтүүсү; ошондой эле анжир* дарагы өзү баткак суу ичип, балдары болгон мөмөлөрүнө таза сүт берүүсү апачык соңсуз Ырайымдуу, Керим*, Мээримдүү Бирөөнүн эсеби менен иш-аракет кылгандарын көр болбогондорго көрсөтүүдө. Ооба, өсүмдүктөр жана жаныбарлар сыяктуу а кыл-эси жоктордун абдан сонун акылдуу сыяктуу жана хакимаане* иштерди кылуулары апачык муну көрсөтүүдө: Укмуштай даражада Алим* Хаким* бирөө бар, аларды иштеттирип жатат. Алар Анын ысмы менен иштеп жатышат

Бул ааламдын башкаруучусунун мындай соңсуз кереми*, мындай соңсуз рахмети, мындай соңсуз улуулугу жана иззети бар экен, андай болсо албетте, ошол улуулук менен иззет* адепсиздердин тартипке келүүсүн каалайт. Чексизкерем - чексиз сый-урмат көрсөткүсү келет, чексиз рахмет өзүнө ылайык ихсан* бергиси келет. Чынында бул жалган дүйнөдө жана кыска бир өмүрдө, деңиздин бир тамчысы сыяктуу миллиондогон бөлүктөн жалгыз гана бир бөлүгү жерлешет жана чагылышат. Демек, ошол керемге ылайык жана ошол рахметке шайкеш бир саадат жсри курулат. Ал жер курулбай турган болсо, күндүздү шооласы менен толтурган Күндү жокко чыгаруу сыяктуу бул көрүнгөн рахметтин бар экенин да кабык этпөөгө туура келет. Анткени, кайта кайтпай турган жок болуу болсо - мээримди балээге, сү-йүүнү ич күйдүлүккө жана ни'метти күчтүү азапка жана акылды жаман аспапка, лаззатты кайгыга айландырып жиберүү менен чыныгы рахметтин өчүрүүсүн керектирет. Ошондой эле улуулук жана иззетке ылайык бир жазаландыруу жери курулат. Анткени, көбүнчө заалим иззети менен, кордук көргөндөр азап тарткан бойдон калып бул жерден көчүп кетишүүдө. Демек, Махкеме-и Күбрага калтырылууда, кечиктирилүүдө. Болбосо, карал-бай жатат эмес. Илгерки замандарда болгон Кудайга каршы чыккан жана кежирлигин токтотпогон урууларга келген азаптар муну көрсөтөт: Адамзаттын башы бош эмес. Улуулук жана гайрет* Ээсинин соккусуна ар дайым учуросу мүмкүн. Оо-ба, эч мүмкүн бекен; адам баласы бардык жаратылган нерселердин ичинде маанилүү бир милдети, маанилүү бир жөндөмдүүлүгү болсун, адамдын Раббиси* да ага мынчалык тартиптүү сан'аттары менен өзүн таанытса; каршылыгында адам баласы ыйман келтирүү менен Аны тааныбаса... Ошондой эле мынчалык рахметтин кооздолгон жемиштери менен Өзүн сүйдүрсө, каршылыгында адам баласы ибаадат менен өзүм Ага сүйдүрбөсө.... Ошондой эле мынчалык түрдүү түрдүү ырыскылары менен сүйүүсүн жана рахметин ага көрсөтсө; каршылыгында адам баласы шүгүр жана мактоо менен Ага урмат кылбаса; анан кантип жазасын калсын?' Башы бош ташталсын?! Ал иззет жана гайрет ээси Зат-ы Зулжелал*жаза жерин кантип эле даярдабай койсун?! Ошондой эле, эч мүмкүн бекен; ошол Рахман-ы Ра~ химдин* Өзүн тааныттыруусуна каршылык.ыйман келтирип таануу менен жана сүйдүрүүсүнө каршылык ибаадат менен, сүйүү, сүйдүрүү жана рахметине каршылык шүгүрчүлүк кылуу менен, урмат көрсөтүү менен иш-аракет кылган момун мусулмандарга бир сыйлык жерин жана тү-бөлүктүү саадат жерин бербей койсун?!

ҮЧҮНЧҮ АКЫЙКАТ: Хикметжана Адилеттүүлүк эшиги болуп, Хаким* жана Адил* ысымдарынын чагылуусу.

Эч мүмкүн бекен; (Түшүндүрмө/

8(Түшүндүрмө): Ооба, бул сүйлөм көп жолу кайталанат. Анткени, маанилүү бир сырды түшүндүрөт. Мывдайча: жалпы атеизм менен Ислам дининен чыгуу - истиб'аддан* улам келет. Башкача айтканда, акылдан узак көрөт,"акылга сыйбайт" деп ойлойт жана жокко чыгарат. Мына бул Хашир Сөзүндө дапдаана көрсөтүлгөн: Чыныгы истиб'ад, чыныгы акылга с^шбоочулук жана "акылдан узактык" жана чыныгы кыйынчылык , керек болсо мүмкүнсүздүк даражасында мүшкүлдүк ( атеизм жолунда жана Ислам дининен адашкандардын кесибинде... жана чыныгы мүмкүнчүлүк жана чыныгы акылга сыйгандык, керек болсо вужуб* даражасында жеңилдүүлүк - Ыйман жана Исламият жолувда.

Натыйжада: философия менен алек болговдор "акыл кабыл этпейт" деген ой менен Аллахты жокко чыгаруу пикирине барышат. Онунчу Сөз "акылга сыйбоочулук" кайсы тарапта болгонун ошол түшүнүк менен көрсөтөт. Алардын жаагын жап кылат.

Атомдордон Күнгө чейин жайылган хикмет жана тартиптүүлүк, адилеттүүлүк жана мыйзам менен Рубубийетинин* Салтанатынын көрсөткөн Зат-ы Зулжелал, Рубубийетин* коргоо канаттарына сы-йынган жана хикмет менен адилеттүүлүккө ыйман келтирүү жана ибаадат менен жакшы иш-аракет кылган момун мусулмандарды сыйлыкка бөлөбөсүн?! Жана ошол хикмет менен адилеттүлүкө атеизм жана зулум менен каршы чыккан адепсиздерге кантип эле жаза бербей койсун?! Чынында, бул жалган дүйнөдө ошол хикметке, ошол адилеттүлүккө ылайык иштердин миңден бири да адам баласында көрүнбөөдө, кийинкиге калтырылууда. Кудайга ишенбегендердин көбү жаза ал-бастан; Кудайга ишенип, Анын буйругун аткаргандардын да көбү акысын албастан көчүп бара жатышат.

Демек, бир Махкеме-и Күбрага, сөз менен түшүндүрүлгүс башка улуу бакыттаалай жерине калтырылууда.

Ооба, көрүнүп турат: ушул ааламдын башкаруучусу, чексиз хикмет менен иш кылууда. Далил керек дейсиңби? Бардык нерседе бир пайда жана туура иш-аракет кылуу бар. Көрбөй турасыңбы: Адамдын бардык мүчөлөрүндө, сөөктөрү менен тамырларында, керек болсо денесинин клеткаларында, ар бир жеринде, ар бир кичинекей бөлүгүндө пайданын жана хикметтердин көрүнүүсү, керек болсо кээ бир мүчөсү бир дарактын канчалык мөмөсү бар болсо ошол мүчөгө ошончолук пайда жана хикметтерди берүүсү мына муну көрсөтүп турат: чексиз бир хикмет колу менен иштер жүрүп жатат. Ошондой эле ар нерсени жаратуусундагы өнөрдө укмуштай тартиптүүлүктүн болуусу - соңсуз бир хикмет менен иш жасалганы көрүнүп турат.

Ооба, кооз бир гүлдүн чебер жазылган программасын кичинекей бир уругуна орноштуруусу, чоң бир дарактын амал дептерин, өмүр баянын, жабдыктарынын мазмунусун кичинекей бир данекке рухий тагдыр калеми менен жазуусу соңсуз хикметтүү бир калемдин иш аткаргандыгын көрсөтүүдө.

Ошондой эле, бүт нерсенин жаратуусунда абдан сонун чеберчиликтин болуусу - соңсуз даражада Хаким бир Устанын оймо-чиймесин көрсөтот. Ооба, ушул ки-чинекей адамдын тулку бою ичинде бардык каинаттын мазмунун, рахмет казынасынын бардыгынын ачкычтарын, бардык ысымдарынын күзгүлөрүнүн орноштуруу - абдан сонун сан'ат ичинде бир хикметти көрсөтөт. Эми, эч мүмкүн бекен; ушундай ижраат-ы рубубийетке* ээ бир хикмет; ошол Рубубийеттин коргоо канатынын астына коргологон жана ыйман келтирүү аркылуу моюн сунгандарга сый-урмат бербесин жана түбөлүктүү кубанычка бөлөбөсүн?!

Адилеттүүлүк жана мыйзам менен иш аткаргандыгына далил каал айсыңбы?! Бардык нерсеге укмуштай мыйзам менен, тиешелүү өлчөмдөр менен денесин жаратуу, өңтүс берүү, орду ордуна койуу - соңсуз бир адилеттүүлүк жана мыйзам менен иш жасаганын көрсөтөт.

Ошондой эле ар бир акыл ээсине жөндөмдүүлүгүнө жараша акысын берүү, башкача айтканда, денесине керектүү нерселердин бардыгын, өмүр сүрүүсү үчүн мүчөлөрүн эң ылайык түрдө берүүсү - соңсуз бир адилет колун көргөзөт.

Ошондой эле, жөндөмдүүлүк тили менен жаратылышынан келген муктаждык тили менен, чарасыздык тили менен суралган жана кааланган ар бир нерсеге дайыма жооп берүүсү - укмуштай бир адилеттүлүктү жана хикметти көрсөтөт.

Эми, эч мүмкүн бекен; мындай эң ки-чине бир макулуктун, эң кичинекей кажатынын жардамына чуркаган бир адилеттүлүк жана хикмет, инсан сыяктуу эң чоң макулуктун түбөлүктүүлүктү сураган эң чоң талабын орундабай койсун?! Өтө маанилүү өтүнүчүн жана эң чоң суроосун жоопсуз калтырсын?! Рубубийетинин ай-батын, кулдарынын укугун коргоп келип, андан кийин коргобой койсун?! Чынында бул жалган дүйнөдө кыска бир өмүр сүргөн адам баласы, ошондой адилеттүүлүктүн акыйкатына ээ боло албайт жана боло албоодо. Андай болсо бир Махкеме-и Күбрага калтырылууда. Себеби, чыныгы адилетттүүлүк мындай нерсени каалайт: Ушул кичинекей адам баласы кичинелигине жараша эмес, кылмышынын чоңдугу, ич жүзүнүн маанилүүлүгү жана милдетинин улуулугуна жараша сый-урмат, же жаза көрсүн. Ушул тез эле өтүп кетүүчү жалган Дүйнө; түбөлүктүү жашоо үчүн жаралган адам баласы ошондой адилеттүүлүк менен хикметке ээ болуудан абдан узак болсо... албетте адилеттүү болгон ошол Зат-ы Желил-и Зулжемалдын* жана Хаким болгон ошол Зат-ы Жемил-и Зулжелалдын* түбөлүктүү бир Тозогу жана түбөлүктүү бир Бейиши бар болот.

ТӨРТҮНЧҮ АКЫЙКАТ: Жоомарттык жана Жамал эшиги. Жеввад* жана Жемил* ысымдарынын чагылуулары.

Эч мүмкүн бекен; чексиз жоомарттык жана колу ачыктык, түгөнбөс байлык, бүтпөс казыналар, теңдеши жок түбөлүктүү жамал, кемчиликсиз түбөлүктүү кемал*; бир саадат жери жаңа сый-урмат и-чинде түбөлүктүү боло турган муктаж, шүгүр кылуучуларды, күзгү кызматын аткарган ашыктарды, айрантаң калган көрүүчүлөрдү каалабасын?! Ооба, дүйнө жү-зүн мынчалык кооз сан'атттар менен кооздоо, Ай менен Күндү лампа жасап, Жер жүзүн бир ырыскы дасторкону кылып, тамак-аштын эң даамдуу түрлөрү менен толтуруу, мөмөлүү бакдарактардын ар бирин бирден идиш кылуу, ар бир мезгилде бир нече ирет жаңыртуу - чексиз бир жоомарттыкты жана колу ачыктыкты көргөзөт....

Мындай соңсуз жоомарттык жана колу ачыктык; ошондой түгөнбөс казыналарды жана рахметти, ошондой эле түбөлүктүү, арзуу кылынган ар нерсе ичинде табыла турган бир сый-урмат жерин жана саадат үйүн каалайт. Ошондой эле бул нерсени сөзсүз каалайт: Ошол сый-урматтан татып көргөндөр ошол саадат үйүндө кала беришсин, түбөлүктүү калышсын. Неге дегенде, жок болуу жана айрылуу менен кыйноо көрүшпөсүн. Анткени, кайгынын бүтүшү жыргакчылык болгондой, жыргалчылыктын да бүтүшү - кыйноо жана азап болот. Мындай жоомарттык жана колу ачыктык кайгы чектирүүнү каала-байт.

Демек, түбөлүктүү бир Бейишти жана ичинде түбөлүктүү муктаж болгондорду каалайт. Анткени, соңсуз жоомарттык жана колу ачыктык бүтпөс ихсан бергиси келет, ырыскы бергиси келет. Соңсуз ихсан* жана азыктандыруу болсо, соңсуз миннеттарлык* жана ни'меттендирүүнү каалайт. Бул болсо, ихсанга ээ болгондордун дайыма тирүү кала берүүсүн каалайт. Неге дегенде, ошол түбөлүктүү ырыскыларга каршы шүгүр жана карыз экенин көргөзсүн. Андай болбосо, жок болуу менен ачуулашкан кичине бир тат алуу, кыпкыска бир убакытта болгондуктан ошондой жоомарттык жана колу ачыктыктын талабына ылайык келбейт.

Ошондой эле, Аллахтын сан'атынын көргөзмөсү болгон мына бул ааламга на-зар сал. Жер бетиндеги өсүмдүктөрдүн жана жаныбарлардын колдорунда болгон Раббаний* жарыяларга дыккат эт. (Түшүндүрмө) ° рубубийетинин кооздуктарынын жарчылары болгон Пайгамбарларга жана олуяларга кулак сал. Кандай гана бирге аракеттенишип Сан-и Зулжелал- . дин* кемчиликсиз кемалатын*, укмуш тай сан'атын жарыялоо менен көрсөтүүдө, баян кылышууда. Калктын назарларын тартууда.

0 (Түшүндүрмө): Ооба, сөөк сыяктуу кургак бактын учундагы зым сыяктуу ипичке бир сапта; абдан кооз, жасалгалуу бир гүл жана абдан чебер жана кооз жасалган бир мөмө, албетте сан'атын абдан сүйгөн мужизекар* жана хикметтүү иш кылган бир Устанын сан'атынын сулуулуктарын акылы барларга окуттурган бир жарыянаамасы болот. Мына эми, жаныбарларды да өсүмдүктөргө салыштырып көр...

Демек, бул ааламдын Устасынын абдан маанилүү жана таң калаарлык жашыруун кемалаты бар. Бул укмуштай сан'аттар менен аларды көрсөткүсү келет. Себеби; жашыруун, кемчиликсиз кемалат* болсо мактоочу жана жактыруучу, "Машааллах" деген көрүүчүлөргө көрүнгүсү келет. Тү-бөлүктүү кемалат* болсо түбөлүктүү көрүнүүнү каалайт. Ал болсо: мактоочулардын жана жактыруучулардын дайыма тирүү кала берүүсүн каалайт. Түбөлүктүү болбогон жактыруучулардын назарында кемалатынын кадыры калбай калат. (Түшүндүрмө)! Ошондой эле, каинаттын жү зүндө жайылган абдан сонун, чебер, жаркырак жана кооздолгон ушул бардык жаратылган нерселер; шоола Күндү билдиргендей, теңдеши жок рухий бир жамалдын сулуулугун билдирет жана эч нерсеге окшобогон жашыруун бир сулуулуктун летаифин* билдирүүдө (Түшүндүрмө) °

(Түшүндүрмө) Ооба, кеңири тараган ылакап бар: Бир Дүйнө сулуусу бир убакыт өзүнө ашык болгон карапайым адамды адам катары санабай, кабыл этпей коёт. Ал адам өзүн өзү сооротуш үчүн: "Тфу, абдан түрү суук экен", - деп айтат. Ошол сулуунун сулуулугун жокко чыгаргысы келет.

Ошондой эле бир убакыт бир аюу, абдан таттуу бир жүзүм багынын алдына келет. Жүзүмдөрдү жегиси келет. Бирок, колу жетпейт. Жүзүмзарга да чыга албайт. Өзүн өзү сооротуш үчүн өз тили менен: "Кычкыл экен", - деп күңкүлдөп кетип калат.

0 (Түшүндүрмө) Күзгү сымал жаратылган нерселердин бир-бири аркасында жок болуу жана өлүүлөрү менен бирге, аркаларынан келгендердин үстүндө жана жүздөрүндө ошол эле сулуулук жана жамалдын чагылуусунун бар болуусу муну көрсөтөт: Жамал алардыкы эмес... Ал жамалдар бир Хүсн-ү Мүнеззех* жана бир Жамал-и Мукадцестин* аяттары жана ишаараты.

Ал кемчиликсиз сулуулук ошол ыйык жамалдын чагылуусунан, ысымдарда, балким ар бир ысымда абдан жашыруун ка-зыналардын бар экенине ишаарат кылат. Мына, ушунчалык сулуу, теңцеши жок жашыруун бир жамал болсо; өз сулуулугун бир күзгүдө көрүү жана сулуулугун даражасын жана жамальвдын салыштырмаларын акылдуу жана ашык бир күзгүдө көрүүнү каалаган сыяктуу, башкалардын назары менен кайра эле ошол сүйүктүү жамалына кароо үчүн көрүнгүсү келет. Демек, эки жак менен өз жамалына кароо; Биринчиси: Ар бир башка башка түстө болгон күзгүлөрдө жалгыз өзүн көрүү. Экинчиси: ашык болгон көрүүчү жана айрантаң калгандардын көрүүсү менен көргүсү келет. Демек, ал сулуулук жана жамал; көргүсү жана көрүнгүсү келет. Көрүү жана көрүнүү болсо; куштар көрүүчү, айрантаң калуучулардын бар болуусун каалайт, сулуулук менен жамал - түбөлүктү, соңсуз болгондуктан куштарлардын ар дайым тирүү болуусун каалайт. Анткени, түбөлүктүү жамал болсо туруксуз куштарга ыраазы бопло албайт. Себе-би, кайра кайткыс болуп жок болууга кетип бара жаткан өлүмүн, жок болуусун ойлоо аркылуу сүйүүсү душмандыкка айланат. Тандануусу чолок ойлонууга, урматы акааратка айлана баштайт. Анткени, ө-зүмчүл адам билбеген нерсесине душман болгондой, колу жетпеген нерсесине да каршы чыгат. Чынында, соңсуз сүйүү, чексиз бир каалоо жана жактыруу менен каршылык берүүгө ылайык болгон бир жамалга каршы жашыруун душмандык, жек көрүү жана жокко чыгаруу менен каршы чыгат. Мынакей, атеист - Аллахтын душманы болгонунун сыры мындан билинип турат.

Ошол соңсуз колу ачык жоомарттык, ошол теңдеши жок сулуу жамал, ошол кемчиликсиз кемалат*; түбөлүктүү шүгүр кылуучуларды, куштарларды, жактыруучуларды талап кылат. Чынында, ушул "Дүйнө" мейманканасында ар дайым көрүүдөбүз: Бүт бардыгы тез эле кетип, жок болууда. Ошол жоомарттыктын казынасынан аз эле нерсе татат. Табити (аппетит) ачылат. Бирок жей албастан кете берет. Ошол жамал, ошол кемалдын жалгыз гана бир шооласына, балким бир алсыз көлөкөсүнө аз гана карап, тоё албастан кете берет. Демек, түбөлүктүү бир көргөзмөгө коюлууда.

Натыйжада: Мына бул аалам бүткүл макулуктары менен Сани-и Зулжелалине* далдаана далилдик кылат: Сани-и Зулжедалдин да сыпаттары жана ыйык ысымдары акыретке ишаарат кылат, көрсөтөт жана талап кылат.

БЕШИНЧИ АКЫЙКАТ: Мээримдүүлүлүк эшиги жана Хз.Мухаммеддин (а.с.м.) кулчулугу. Мужиб* жана Рахим* ысымдарынын чагылуусу.

Эч мүмкүн бекен: эң жөнөкөй бир түйшүктү эң жөнөкөй бир макулугунан көрүп абдан мээримдүүлүк менен күтүлбөгөн жерден жойгон жана эң жашыруун бир үндү эң жашыруун бир макулугунан угуп жардамга келип, ахыбал тили менен жана сөз тили менен суралган ар бир нерсени кабыл эткен соңсуз бир мээримдүүлүк жана бир ырайымдуулук ээси бир Раб; эң улуу бир кулунан (Түшүндүрмө) 0 Эң сүйүктүү бир макулугунан эң чоң, эң керектүү муктаждыгын камсыз кылба сын, орундатпасын?! Эң чоң дубасын угуп кабыл этпесин?!

0 (Түшүндүрмө): Ооба, бир миң үч жүз элүү жыл салтанат сүргөн жана улана берген жана көп жылдардын ичинде үч жүз элүү миллиондон көп үммөтү болгон жана күнүгө бардык үммөтү Аны менен ыймандарын жаңылап турган жана Анын кемалатына күбөлүк кылган жана урматтап баш ийүү менен буйруктарын аткарган жана Дүйнө шарынын жартысы жана адамзаттан бештен бири ал Кишинин нуру менен нурданса, башкача айтканда рухий түсү менен боёнсо жана ал Киши алардын жүрөктөрүнүн сүйүктүүсү жана рухтарынын тарт биячысы болсо; албетте ал Киши ушул каинатты башкарган Раббинин эң урматтуу кулу болуп саналат. Ошондой эле, башка каинат түрүнүн ар бири бирден ал Кишинин мужизе мөмөсүн ташуу менен Анын милдетин жана кызматчылыгын алкыщтаса, албетте ал Киши - ушул каинаттын Жаратуучусунун эң сүйүктүү макулугу болуп эсептелет. Ошондой эле, бардык адамзат бардык жөндөмдүүлүгү менен каалаган "түбөлүктүүлүк" сыяктуу бир ка-жа.ты экен: ал кажат болсо, адамды эң төмөнкү, эң ылдыйкы жерден эң бийик, эң жогорку даражага чыгарууда. Албетте ал кажат эң чоң кажат болуп саналат жана эң урматтуу кул, жалпы элдин атынан аны Кадиййүл-Хажаттан* каалайт.

Ооба, мисалы: жаныбарлардын алсыздарынын жана наристелеринин ырыскысы жана тарбияларындагы көрүнгөн камкордук менен жеңилдик мына муну көрсөтөт: Ушул каинаттын Ээси , соңсуз бир рахмет менен Рубубийетин* аткарат. Ру-бубийетинде көрүнгөн мынчалык ыра-йымдуу бир мээримдүүлүк, эч болушу мүмкүн бекен; макулугунун эң кадырлуусунун эң сонун дубасын кабыл этпесин?! Бул акыйкатты "Он Тогузунчу Сөздө" ачыктап түшүндүргөнмүн, оңтою келген соң бул жерде да баяндап кетелик:

Эй нефсим менен бирге мени тыңшаган дос! Тамсилдүү икаяда мындай дегенбиз: Бир аралда жыйналыш бар... Бир Йавер-и Экрем жарыя окууда. Анын ишаарат кылган акыйкаты мындайча: Кел бул замандан чыгып, кыялыбызга минип алып Саадат Кылымына* жана Араб Жарым Аралына баралы. Эмнеге дегенде Расул-и Экремди* (Алейхисселату Весселам) мил-детин аткарып жаткан убакта жана кулчулук ичинде көрүп, зыярат кылабыз. Карачы! Ал; пайгамбарлыгы жана хида-йети* менен түбөлүктүү саадаттын келишине себеп болууда. Ал сыяктуу, кулчулугу менен жана дубасы менен ошол саадаттын бар болуусуна жана Бейиштин жаралуусуна себеп болду

Мына карачы!.. Ал киши ушундай бир улуу намазда, улуу бир ибаадатта түбөлүктүү саадат үчүн Кудайга жалбарууда, кудум бул арал, керек болсо бүткүл Жер Шары Анын улуу намазы менен намаз окуйт, жалбарат. Себеби, кулчулугу болсо; Ага баш ийген үммөтүнүн кулчулугун камтыган сыяктуу; шайкештик сыры менен бүткүл Пайгамбарлардын кулчулук сырын камтыйт. Ошондой эле, Ал, улуу намазды ушундай көп жамааттын ичинде окууда жана жалбарууда; кудум адам баласынын Хз.Адамдан биздин кылымга чейин, балким кыяматка чейин нурдуу жана камил* адамдардын бардыгы Ага баш и-йүү менен Аны ээрчип дубасына "оомийин" дешет (Түшүндүрмө)

0 (Түшүңцүрмө): Ооба, Мүнажаат-ы Ахмедиййе Алейхисселату Весселам заманынан азыркыга че-йин бардык үммөтүнүн бүткүл намаздары жана салаваттары Анын дубасына түбөлүктүү "ооми-йин" дешет жана ортоктош болушат. Керек болсо Ага айтылган ар бир салават дагы, Анын дубасына "оомийин" жана үммөтүнүн ар бири, ар бир намаздын ичинде Ага салават жана салам берүү жана каметтен* кийин Шаафилердин* Ага дуба этүүсү; Анын түбөлүктүү саадат үчүн дубасына абдан кубаттуу жана жалпыга орток бир "оомийин" болуп саналат. Мына, бардык адамзаттын адамзаттык жаратылыш тили менен, бардык күчү менен каалаган соңсуздук жана түбөлүктүү саадатты; ошол адамзат наамына Зат-ы Ахмедиййе ( А.С.М) суроодо жана адамзаттын нурдуу бөлүгү Анын аркасында "оомийин" дешүүдө. Эч мүмкүн бекен; ушул дуба таптакыр кабыл кылынбасын?!

Карачы, ошондой эле "түбөлүктүүлүк" сыяктуу жалпы элдин тилегин каалап жалбарууда. Ал дубага тек гана Жер Шарынын тургундары эмес, асманда жашоочулар жана бардык жаратылган нерселер да кошулуп өз тилдери менен: "Ооба, эй Аллахым, бер, дубасын кабыл кыл. Биз да каалайбыз"- деп жатышат. Карачы!.. Ушундай хазинаане* ушундай сүйкүмдүү, ушундай куштар, ушундай кумардуу бир түбөлүктүү саадатты сурап жатат; бүткүл каинатты ыйлатып, дубасына ортоктош кылдырып жатат.

Карачы, ушундай бир максат, ушундай бир тилек үчүн саадат сурап жалбарууда: адамды жана макулуктардын бардыгын эсфел-и сафилиин* болгон жок болуудан, жамандыктан, пайдасыздыктан, бош нерселиктен ала-йы иллиййин* болгон кым-баттуулукка, түбөлүктүүлүккө, улуу милдетке, Самеданийе* каты болуу даражасына чыгарууда.

Карачы, ошондой эле ушундай улуу бир жалбаруу менен жардам сурап жатат жана өтүнүү менен суроодо: Кудум бүт жаратылган нерселерге, асманга, аршка* угузуп, дубасына коштуруп: "Амин, Аллахумме амин" дедиртүүдө. (Түшүндүрмө) °

(Түшүндүрмө)

Ооба, ушул ааламдын Башкаруучусунун бүткүл тасарруфатты* апачык көрүп билимдүү, акылдуу, хаким болуп туруп; эч бир жактан мүмкүн эмес: ошол Башкаруучу өзүнүн макулуктары ичинде эң сонун тандалган Бирөөнүн кыймыл-аракеттеринен кабардар болбосун... ошондой эле эч бир жактан мүмкүн эмес: ошол Мутасаррыф-ы Алим* ошол тандалган адамдын иш-аракетин жана дубаларын билип туруп, билмексен болсун, маани бербесин. Ошондой эле эч бир жактан мүмкүн эмес: ошол Мутасаррыф-ы Кадир-и Рахим* анын дубаларына алака көргөзүп туруп ошол дубаларды кабыл этпей койсун. Ырас, Зат-ы Ахмедийе (а.с.м)*нин нуру менен ааламдын кейпи алмашты. Адамдын жана бүткүл каинаттын чыныгы, негизги ич жүздөрү эмне экендиги билине баштады. Башкача айтканда, ошол нур, ошол жарык менен ортого мына бул нерсе чыкты жана көрүндү: Ушул каинаттын бүткүл нерселери - Аллахтын ысымдарын окуткан ар бири бирден Самеданийе* каттары, ар бири бирден милдеттүү кызматчы жана түбөлүк түүлүккө ылайык кымбаттуу жана маанилүү мев-жуд*болуп саналат. Эгер ал Нур болбосо, бүткүл нерсе түбөлүктүү жок болууга учурап жана кым-батсыз, маанисиз, пайдасыз, бош, аралаш, тесадүф (кокустук) оюнчугу болуп кайгылуу караңгылыкта калып калмак. Мына ушул сырдан улам: адамзат Зат-ы Ахмедийенин (а.с.м.)* дубасына "оомийин" деп айтышкандай, арш* жер жүзү атомдордон баштап планеталарга чейинки бүткүл нерсе Анын Нуру менен сыймыктанып, байланыштыгын көрсөтүп жатышат... Ансыз деле Ахмеддин (а.с.м.) кулчулугунун руху - дуба болуп саналат. Балким, каинаттын кыймыл-аракеттери жана аткарган кызматтары - дубанын бир түрү. Мисалы, бир данектин кыймылы: Жаратуучусунан бир дарак болуусу үчүн бир түрдүү дуба болуп саналат...

Карачы, ушундай Семи* жана Керим* бир Кадирден*, ушундай Басир* жана Ра-хим* бир Алиимден саадат жана түбөлүктүүлүктү суроодо: эң жашыруун жандуулардын эң купуя тилегин абдан жөнөкөй жалбаруусун апачык көрөт, угат, кабыл этет, ырайымдуулук кылат. Өзүнө тиешелүү тил менен болсо дагы кабыл этилет. Ушундай бир сурет-и хакиимане*, көрөгөчтүүлүк менен, ырайымдуулук менен берет жана кабыл этет: Шек, күмөн калтырбас ошол тарбия жана тедбир*; ошондой Семи* жана Басирге* тиешелүү, ошондой Керим* жана Рахимге* тиешелүү... Бүткүл адамзатты аркасына алып ушул Дүйнө үстүндө туруп, Арш-ы Азамга* жүзүн буруп, алаканын жайып, адам-заттын кулчулуктарынын жыйынтыгын камтыган Ахмеддин (а.с.м.) кулчулук акыйкаты ичинде дуба этип жалбарган ушул адамзаттын ичиндеги эң ардактуусу жана каинатта теңдеши жок бир тек адам болгон фахр-и Каинат (а.с.м.) эмне каалап жатат, угалы. Карачы, өзүнө жакын үммөтүнө түбөлүктүү саадат, бакыттаалай каалап жатат. Соңсуздук каалоодо, Бейиш каалоодо. Ошондой эле, мевжудат күзгүлөрүндө чагылышкан жамалын көрсөткөн Аллахтын ыйык ысымдарынын бардыгы менен суроодо. Ал ысымдардан шефаат* талап кылууда, көрүп турасың. Эгер Акыретти далилдеген эсепсиз көп далнлдер болбой калган күндө да; жалгыз гана ушул адамдын тек бир дубасы жаз айынын жаратылышы сыяктуу Халык-ы Ра-химдин* кудуретине оңой келген ушул Бейиштин жаралышына себеп болмок эле...(Түшүндүрмө)

(Түшүндүрмө); Ооба, тигил дүйнөгө салыштырмалуу абдан тар бир барак сыяктуу болгон Жер Жүзүндө санак жеткис укмуштай сонун искусство үлгүлөрүн, Хашир жана Кыяматтын белгилерин көрсөтүү жана үч жүз миң китеп сыяктуу болгон укмуштай тартиптүү искусство түрлөрүн ошол тек баракка укмуштай тартиптүүлүк менен жазып орноштуруу; албетте абдан кенен Акырет ааламында латиф* жана укмуштай кооз Бейиштин имаратынан жана жаралуусунан да кыйын. Ооба, Бейиш; жаз айынан канчалык жогору болсо ошончолук жаз айындагы бакчалардын жаратылышы Бейиштен кыйыныраак жана таң калаарлык деп айтсак болот.

Ооба, жаз айында Жер Жүзүн бир Махшер кылган жүз миңдеген хашир үлгүлөрүн жараткан Кадир-и Мутлакка* Бе-йишти жаратуу кандайча оор болушу мүмкүн? Демек, кандайча Анын пайгам-барлыгы сыноо жеринин ачылуусуна себеп болду

сырына татыктуу болду. Ошол сыяктуу кулчулугу да тигил дүйнөдөгү саадат жана бакыт жеринин ачылуусуна себеп болду...

Эми эч мүмкүн бекен; бүткүл акылдарды айрантаң калтырган ушул укмуштай тартиптүү, мыйзамдуу аалам жана кенен рахмет ичиндеги кемчиликсиз абдан сонун сан'ат, теңдеши жок Жамал-и Рубу-бийет*; ошол дубага жооп бербөө менен мындай жаман ишти, мынадй ырайымсыздыкты, мындай тартипсиздикти кабыл этсин?!..

Башкача айтканда, эң кичинекей, эң маанисиз арзууларды, үндөрдү маани берүү менен угуп орундатсын, ошол эле убакытта эң маанилүү, керектүү арзууларды маанисиз көрүп укпай койсун, түшүнбөсүн, орундатпасын?! Жок мүмкүн эмес, жүз миң мертебе мүмкүн эмес. Мындай бир Жамал мындай жагымсыз нерсени кабыл кылып жек көрүмчү боло албайт (Түшүндүрмө)

Түшүндүрмө): Ооба, инкылаб-ы хакаик* бирлешкенде мүмкүнсүздүк пайда болот жана инкылаб-ы хакаик ичинде мүмкүнсүздүк ичинде мүмкүнсүздүк бар, бир терстин өзүнүн терсине оошуусу жана бул терсликтин өзүнүн терсине айлануусу ичиндеги көрүнгөн миң даража кыйындык, мүшкүлдүк мындайча: терс терс боюнча калып ошол эле убакта өзүнүн терсинин окшошу болсун. Мисалы: соңсуз бир сулуу жамал чыныгы жамалдын өзү болуп туруп ошол эле убакта чыныгы тири суук, жагымсыз боло алабы?

Мынакей... Дүйнөдөгү акылга сыйгыс кыйындык жана батыл* жомоктордун сандырагы...

Демек, Расул-и Эй^ем Алейхисселату Весселам пайгамбарлыгы менен Дүйнөнүн эшигин ачкандай эле Кудайга кулчулугу менен да Акыреттин эшигин ачат....

АЛТЫНЧЫ АКЫЙКАТ: Хашмет* жана Сермедийет* эшиги болуп, Жэлил* жана Баки* ысымдарынын чагылуусу.

Эч мүмкүн бекен бүткүл жаратылган нерселерди; Күн болсун, дарак болсун, атом болсун, бардыгын буйрук алган аскер сыяктуу кызмат кылдырып башкарган бир Рубубийет* улуулугу ушул "Дүйнө" деп аталган мейманканасында кыска өмүр сүргөн бечара макулуктардын үстүндө турсун... соңсуз, түбөлүктүү улуулук жери чексиз, улуу бир Рубубийет жерин жаратпай койсун?! Ооба, ушул каинатта көрүнгөн мезгилдердин кубулуусу сыяктуу улуу йштер жана планеталардын самолёт сымал кыймыл-аракеттери сыяктуу улуу кыймыл-аракет жана Дүйнө Шарын адамзатка бешик, Күндү лампа жасоо сы-яктуу укмуштай баш ийдирүү жана өлгөн куруган Жер Шарын тирилтүү, жасалгалоо сыяктуу кенен өзгөрүш муну көрсөтүп турат: Парда аркасында абдан улуу бир Рубубийет бар, укмуштай сонун салтанат менен башкарууда. Мындай бир Рубу-бийет Салтанаты өзүнө ылайык кызмат-чыларды каалайт. Чындыгында көрүп турасың: мааниси боюнча эң маанилүү баш ийүүчүлөрдү жана пенделерди ушул Дүйнө мейманканасында бечара өңдөнүшүп убактылуу топтолушкан экен. Мейманкана болсо күнүгө толот, бошолот. Ошондой эле бүткүл баш ийгендер кызмат тажрыйбасы үчүн ушул сыноо майданында у-бактылуу жашап жатышат. Майдан болсо саат сайын өзгөрүп турат. Ошондой эле ошол бүткүл баш ийүүчүлөр Сани-и Зул-желалдин* кымбаттуу ихсанатынын* үлгүлөрүн жана укмуштай сонун антикаларын* аалам базарынын көргөзмөлөрүндө, соода назарында көрүш үчүн ушул көргөзмөлөрдө бир нече мүнөт токтоп карап жатышат, андан кийин жок болушууда. Ушул көргөзмө болсо ар бир мүнөт ку-булуп турат. Кеткен келбейт... келген кетет. Мына бул ахыбал жана жагдай дапдаана муну көрсөтүп турат: Ушул мейманкана жана ушул майдан; ушул көргөзмөлөрдүн аркасында : ошол түбөлүктүү Салтанатка ылайык жана татыктуу боло турган түбөлүктүү сарайлар, соңсуз мекен жайлар, ушул дүйнөдө көрүнгөн үлгүлөрдүн жана көрүнүштөрдүн таптаза жана абдан бийик негиздерине толтура бакча жана казыналары бар. Демек, бул жерде тырышып иштөө - алар үчүн. Бул жерде иштеттирет, тигил жерде акысын берет. Ар кимдин кылган ишине жараша - эгер туура жолдон тайбаса - ал жерде бир саадаты, бир бакыты бар. Ооба, ошондой тү-бөлүктүү салтанаттын ушул убактылуу, тез өтүп кетүүчү бечаралардын үстүнө туруусу мүмкүн эмес (мүшкүл).

Ушул акыйкатка мына ушул тамсил дүрбүсү менен карап көрчү: Мисалы, сен жолдо кетип бара жатасың. Карасаң жол үстүндө бир кербен сарай турат. Бир атактуу хан ошол кербен сарайды өзүнө келген меймандары үчүн курдуруптур. Ошол меймандардын бир түнкү эс алуусу жана ибрет* алуусу үчүн ошол үйдүн жасалгасына миллиондогон алтын сарптайт экен. Ошондой эле ал меймандар ошол жасалгалардын аз эле жерине аз бир убакытта карап ошол ырыскылардын абдан аз бир убакытта кичине эле ооз тийип тоё албастан кетип бара жатышат. Бирок ар бир мейман өзүнө тиешелүү фотоаппарат менен ал үйдөгү нерселердин көрүнүштөрүн сүрөткө тартып алышууда. Ошондой эле ошол Атактуу Хандын кызматкерлери да меймандардын көрүнүштөрүн, кыймыл-аракеттерин, мамилелерин абдан дыккаттуулук менен жазып жана тиркеп коюшууда. Ошондой эле көрүп турасың: Ал Хан күнүгө, ошол кымбаттуу жасалгалардын көбүн буздуруп турат. Жаңы келе турган меймандар үчүн жаңы жасалгаларды жасоодо. Муну көргөндөн кийин эч күмөн шегиң калышы мүмкүнбү: Бул жолдо бул үйдү курган Хандын түбөлүктүү, улуу жерлери ары түгөнбөс, абдан кымбаттуу казыналары... ары соңсуз, чексиз, абдан чоң байлыгы бар. Ушул үйдө көргөзгөн сый-урмат мет*ен меймандарынын табитин өзүнүн жанындагы нерселерге ачууда. Жана аларга даярдап койгон белектерге арзууларын ойготууда. Так эле ошондой сыяктуу ушул Дүйнө мейманканасындагы ахыбалды, жагдайды мас болбостон абайлап карап көрсөң ушул "Тогуз негизди түшүнөсүң.

Биринчи Негиз: Мына муну түшүнөсүң: ошол кербен сарай сыяктуу бул дүйнө дагы өзү үчүн эмес... Өзүнөн өзү да бул көрүнүштү алуусу мүмкүн эмес. Макулук кербендеринин келип конуп жана көчүп кетүүсү үчүн толуп бошолгон хикмет менен жасалган бир мейманканасы болуп саналат.

Экинчи Негиз: Ошондой эле мындайча түшүнөсүң:Ушул кербен сарайдын ичинде жашагандар - коноктор. Алардын Рабб-ы Керими* аларды Дар-ус Селамга* чакырат.

Үчүнчү Негиз: Мындайча түшүнөсүң: ушул дүйнөдөгү жасалгалар жалгыз гана рахатка батуу үчүм, көңүлкөтөрүү үчүн эмес. Анткени, бир жолу лаззат берсе, андан айыруу менен узак убакыт кайгы берет. Сага таттырат, табитиңңи ачат, бирок тойгузбайт. Себеби, же анын өмүрү кыска, же сснин өмүрүң кыска. Тоюга жетээрлүү эмес. Демек, баасы кымбат, өмурү кыска болгон ушул жасалга-зыйнат - сабак алуу үчүн. (Түшүндүрмө) 0 Төртүнчү Негиз: Мындайча түшүнөсүң: Ушул дүйнөдөгү жасалгалар болсо (Түшүндүрмө-1) Ыйман келтиргендер үчүн Бейиште Рахмандын* рахмети менен топтолгон ырыскылардын үлгүлөрү, көрүнүштөрү сыяктуу.

(Түшүндүрмө): Ооба, ар нерсе кымбат жана назик чеберчилиги абдан жогору жана кооз болсо дагы өмүрү кыска, мөөнөтү аз. Демек ал нерселер - үлгүлөр болуп саналат. Башка нерселердин көрүнүштөрү өкүмүндө. Жана кардарлардын назарын жанагы көргөзмөлөрдөгү нерселердин асыл нускасына буруп жаткандай бир жагдай бар.Андай болсо, албетте ушул дүйнөдөгү ошондой жасалга-зыйнаттар - бир Рахман-ы Рахимдин* рахмети менен сүйгөн кулуна даярдап койгон Бейиш ырыскыларынын үлгүлөрү деп айтса болот жана ошентип айтылат жана чындыгында деле ошондой.

0 (Түшүндүрмө-1); Ооба, ар нерсенин жаратылышынын көптөгөн максаттары жана жашоосунун көп сандаган натыйжалары бар. Кудайга ишенбегендердин кокуйлап коркушкандары сыяктуу дүйнөгө, нефистерине караган максаттарга гана тиешелүү эмес. Неге дегенде, бош нерселик, хикметсиздик ичине кире албасын. Ар нерсенин жаратылышынын максаттары жана жашоо натыйжасы үч бөлүктөн турат:

Биринчиси жана эң улуусу - Устасына карайт. Ошол нерсеге таккан укмуштай чебердүүлүк менен жасалган жасалгаларды Шахид-и Эзелинин* назарынан өткөзүп алыш керек, ошол назарга келипкетүүчү ар бир жашоо жетиштүү келет. Балким, жарала электе, билкувве* ниетинде болгон жөндөмдүүлүк да жетиштүү келет. Мына, тез өлүүчү назик кооздолуп жасалган нерселер жана жарашбаган, башкача айтканда машак бербеген ар бири бирден укмуштай искусствосу болгон данектер, үрөөвдөр, уруктар ушул максатты толук орундайт. Пайдасыздыкка жана бош нерселикке жол бербейт. Демек, бардык нерсе жашоосу менен, денеси менен Устасынын кудурет мужизелерин, сан'ат-өнөрүн, чыгармачылыгын көрсөтүп Султан-ы Зулжелалдын* назарына буруу - биринчи максаты...

Экинчи бөлүм жаралуу максаты жана жашоо натыйжасы - акылы барларга карайт. Башкача айтканда бардык нерсе ар бири бирден Сани-и Зулжелалдын* акыйкаттарды көрсөткөн каттары, кулакка жагымдуу касыйдасы*, хикмет толо сөзү сыяктуу; периштелердин, живдердин, айбанаттардын жана адамзаттын назарына сунат жана мүталаа* этип ойлонууга чакырат. Демек, ага караган ар бир акыл ээсине ибрет* алуучу бир жер.

Үчүнчү бөлүм жаралуу максаты жана жашоонун натыйжасы - ошол нерсенин нефсине* карайт; лаззаттануу, көңүл көтөрүү, түбөлүктүүлүк жана рахат өмүр сүрүү сыяктуу эң кичинекей натыйжалар. Мисалы: Улуу Султандын кемесиндеги бир кызматкердин руль башкаруучулук кылуусунун максаты - кеме боюнча 1% (пайыз) өзүнө, акысына тиешелүү... 99% (пайызы) Султанына тиешелүү болгон сыяктуу эле; бардык нерсенин нефсине жана дүйнөгө тиешелүү максаты бир болсо, Устасына токсон тогуз болот. Мына мындай максаттардын көптүгүнөн бири-бирине карамакарш ы, терс сыяктуу көрүнгөн хикмет менен үнөмдөө, жоомарттык жана колу ачыктык жана ашкере чексиз жоомарттыктын тевфик* сыры мындай-ча: Бир жактан алып карасаң жоомарттык менен колу ачыктык көрүнөт. Жеввад* ысмы чагылышат. Мөмөлөр, үрөөндөр ошол жалгыз гана максат жагынан алып көрсөк эсепкысапсыз көп. Соңсуз жоомарттыкты көргөзөт. Бирок, жалпысынан алып карап көрсөк хикмет өкүмдук кылат. Хакиим* ысмы чагылышат. Бир дарактын канчалык мөмөлөрү бар, балким ар бир мөмөнүн ошончолук максаттары бар, баян кылынган үч кысымга карап көрүңүздөр. Ушул жалпы максаттар - соңсуз бир хикметти жана үнөмдү көргөзөт. Терс сыяктуу көрүнгөн соңсуз хикмет соңсуз жоомартт*"* жана колу ачыктык менен жыйналууда. Мисалы, калың аскер баталъонунун бир максаты - тынчтыкты сактоо. Бул максатка ылайык канча аскер кааласаң бар жана абдан көп. Бирок, чекараны коргоо жана жоого каршы туруу сыяктуу милдеттер үчүн бул аскерлер арандан зорго жетиштүү келет. Кемал-и хикмет менен өлчөлүүдө. Мына, өкүмөтүн хикмети хашмет (айбат)* менен топтоодо. Андай oщол аскерликте ашыкчалык жок деп айтса болот.

Бешинчи негиз: Мындайча түшүнөсүң:Уитул кооздолуп жасалган түбөлүксүз жасалгалар убактылуу үчүн эмес, бир жалт этип жоголуп кетүү үчүн жаратылышкан эмес. Балким денеде убактылуу топтолуп, керектүү бир жагдай алууда; неге дегенде көрүнүштөрү алынсын, үлгүлөрү тутулсун, маанилери билинсин, берген натый-жалары сакталып коюлсун.

Мисалы эхл-и эбед* үчүн түбөлүктүү көрүнүштөр даярдалсын. Ошондой эле, соңсуздук ааламында башка максаттар үчүн колдонулсун. Нерселер түбөлүктүүлүк үчүн жаратылганын, түбөлүксүз үчүн жаратылбаганын, балким көрүнүштө у-бактылуу болуп көрүнгөнү менен белгилүү бир милдетти аткарганын жана дем-алышка чыккандыгын мындайча түшүнсө болот: Түбөлүксүз бир нерсе бир жактан жок болуп кетсе, көп жактан түбөлүктүү калат. Мисалы: "Кудурет" сөзү жазылган ушул гүлгө карачы: Кыска бир убакыт и-чинде ал гүл бизге жылмайып карайт. Андан кийин түбөлүксүздүк пардасы аркасына жамынып, көздөн кайым болог, сенин оозуңдан чыккан сөз сыяктуу жоголот. Бирок миңдеген үлгүлөрүн кулактарга сиңңирип кетет. Аны уккан канча акыл бар болсо ошончолук маанилерди акылдарга сиңдирил, түбөлүктүү кылат. Себе-би: маанисин түшүндүрүү милдети бүткөндөн кийин кетет. Бирок, аны көргөн ар кимдин эсинде сырткы көрүнүшүн жана ар бир уругунда мааневи (рухий) ич жүзүн калтырып андан кийин кетет. Ар бир акыл-эс менен ар бир урук- хыфз-ы зинети* (тышкы көрүнүштү сактоо ) үчүн ар бири бирден фотоаппарат жана түбөлүктүү болуусу үчүн ар бири бирден жер сыяктуу. Эң жөнөкөй жашоо түрү болгон өсүмдүк ушундай болсо, эң жогорку жашоо түрү болгон жана соңсуз рухтун ээси болгон Адамзат түбөлүктүүлүк менен канчалык байланышта болгону бат эле билинет. Гүлдүү жана мөмөлүү чоң өсүмдүктөрдүн бираз рухка окшогон ар бирисинин жаралуу мыйзамдары, көрүнүшү атомдор сыяктуу уруктарда укмуштай сонун тартип менен, төңкөрүштөр ичинде дайыма кала берүүсү жана сакталуусу -абдан биримдүү жана абдан бийик ич жү-зүнө ээ, башкача бир дене кийдирилген, акылдуу, нурдуу бир мыйзамдын буйругу болгон адмзаттын руху- түбөлүктүү соңсуздук менен кандай даражада тыгыз байланышта экени түшүнүктүү болот.

Алтынчы Негиз: Мындайча түшүнөсүң: адам баласы жиби мойнуна байланып каалаган жерде оттош үчүн башы бош калтырылган эмес; балким бүткүл амалдарынын көрүнүштөрү алынып жазылат жана бүткүл кыймыл-аракеттеринин натыйжалары суракка тартуу үчүн тиркелип коюлат.

Жетинчи Негиз: Мынадайча түшүнөсүң: Күз мезгилиндеги жай, жаз ааламынын сонун жаратылган нерселериңин кыйрап талкалануусу таптакыр жок болуп кетүү эмес, өлүм эмес. Балким милдеттери аяктагандан кийин дем алышка чыгуусудур. (Түшүндүрмө)

(Түшүндүрмө)

Ооба, рахметтин ырыскы казыналарынан болгон бир дарактын учундагы жана талдарынын башындагы мөмөлөр, гүлдөр, жалбырактар картайып милдети аяктагандан кийин кетүүлөрү керек. Неге дегенде аркаларынан агып келгендерге эшик жа-былбасын. Антпесе, рахметтин молчулугуна жана башка ырыскылардын кызматына тоскоолдук болот. Ошондой эле өздөрү жаштыктын бүтүшү менен талкаланып жок болушат. Мына, жаз айы дагы Махшерди* эске келтирген мөмө берүүчү дарак болуп саналат. Ар бир кылымдагы адамзат ааламы - сабак (дарс) берүүчү дарак болуп саналат. Жер бети да ажайып махшер* кудуретинин дарагы болот. Керек болсо Дүйнө Шары дагы - жемиштери тигил дүйнө базарына жиберилген таң калаарлык дарак.

Ошондой эле жаз айында келс турган макулуктарга жер бошотуу үчүнжана жаңы кызматчылардын келип конуусу жана башка бардык кызматчы яерселердин келүүсү үчүн жер даярдоо дайындык болот. Ошондой эле акылдуу жандарга милдетин унуттурган кайдыгерликтен жана шүгүрчүлүк кылууну унуттурган мастыктан Суб-хании* эскертүү экенин түшүнөсүң.

Сегизинчи Негиз: Мындайча түшүнөсүң: Ушул жалган дүйнөнүн түбөлүктүү Устасы үчүн башка жана түбөлүктүү ааламы бар кулдарын ал жерге которуп жи-берет жана ал жерге чакырат.

Тогузунчу Негиз: Мындайча түшүнөсүң: Мынадай Рахман* ушундай ааламда ошондой баш ийген кулдарын ушунчалык сыйга бөлөйт дейсиң... не көз көрдү, не кулак укту, не адамдардын жүрегүнө билдирилди. Аменна *....

ЖЕТИНЧИ АКЫЙКАТ: Хыфз* жана Хафызийет* эшиги болуп, Хафиз* жана Ракиб* ысымдарынын чагылуусу.

Эч мүмкүн бекен: Көктө, жерде, топуракта, деңизде, суукургак, кичине-чоң, жөнөкөй-улуу, бүт бардыгын укмуштай тартиптүүлүк жана мыйзам ичинде коргоп, бир түрдүү суракка тартуу ичинде натыйжаларды элеген бир хафызийет; адам сыяктуу чоң жаратылышта, хилафет-и күбра (чоң башкаруучулук) сыяктуу бир даражада, улуу аманат сыяктуу чоң милдети болгон адамзаттын Рубубийет-и Аммеге* байланышкан амалдары жана кыймыл-аракеттери сакталбасын, корголбосун?! Суракка тартылуу элегинен өткөзүл-бөсүн?! Адилет таразасына тартылбасын?! Ишине жараша жаза же сый-урмат берилбесин?! Жок, мүмкүн эмес!...

Ооба, ушул каинатты башкарган Падыша бардык нерсени тартип жана мыйзам ичинде коргоодо. Тартип жана мыйзам болсо; илим менен хикмет жана эрк менен кудуреттин көрүнүшү. Анткени, көрүүдөбүз: ар бир жаратылган нерсе; денесинде абдан тартиптүү жана өлчөмдүү жаратылууда. Ошондой эле жашоосунун аягына чейин алмаштырган көрүнүштөрүнүн ар бири тартиптүү болсо дагы, хей'ет-и межмуасы* да бир мыйзамдын кол астында. Себеби, көрүүдөбүз милдетинин аякталышы менен өмүрүнүн бүткөн жана ушул дүйнөдөн көчүп кеткен бардык нерсенин; Хафыз-ы Зулжелал* көптөгөн көрүнүштөрүн эявах-ы махфуза* сыяктуу болгон (Түшүндүрмө) °эске тутууларда жана бир түрдүү мисалдуу күзгүлөрдө сактап, өмүр-баянынын көбүн данегине, натыйжаларына оймолоп-чиймелеп жазууда. Сырткы жана ички күзгүлөрдө түбөлүктүү кылууда. Мисалы, адамзаттын эске тутуусу, дарактын мөмөсү, мөмөнүн данеги, гүлдүн уругу Хафызийет* мыйзамынын камтуусунун улуулугун көрсөтүүдө.

(Түшүндүрмө): Жетинчи жолдун түшундүрмөсүнө кара

Көрбөй турасыңбы, жаз айынын дайыма гүлдүү, мөмөлүү бүткүл бар болгон нерселерди жана булардын өзүлөрүнчө амалдептерлери жана жаралуусунун мыйзамдары жана көрүнүштөрүнүн үлгүлөрүн кичинекей уруктардын ичине жа-зып сактоодо. Экинчи жаз айында аларга жараша бир эсеп ичинде амалдептерлерин жайып укмуштай сонун тартип жана хикмет менен башка чоң бир жаз ааламын жаратуу менен; хафызийеттин канчалык күчтүү камтуу менен иш аткарганын көрсөтүүдө. Кызык, тез өтүп кетүүчү, жөнөкөй, түбөлүксүз, соңдуу маанисиз нерселерде минтип сактаса, кайып* ааламында, акырет ааламында, рухлар ааламында, Рубубийет-и Аммеде* маанилүү жемиш берген адамзаттын амалдары, кылган иштери эске тутуу ичинде күзөтүлүү жолу менен, маанилүүлүк менен жазылып тиркелбей коюсу эч мүмкүнбү? Жок мүмкүн эмес!...

Ооба, ушул Хафызийеттин ушундай чагылуусунан муну түшүнсө болот: Бул жаралган нерселердин Малики (ээси) мүлкүндө болуп жаткан бардык нерсенин сакталуусуна чоң маани берүүсү бар. Хакимийет* милдетинде абдан дыккаттуулук кылат. Ошондой эле Салтанат Рубубийетинде* абдан чоң маани берет. Ушундай даражада дейсиң, эң кичинекей бир нерсени, эң кичинекей кызматты жазат, жаздырат. Мүлкүндө, кол астында болуп жаткан бардык нерсенин көрүнүшүн, өңтүсүн көптөгөн нерселерде сактап калат.

Ушул Хафызийет мына буга ишаарат кылат: Келечекте маанилүү сурак-амал дептери ачылат жана ич жүзү боюнча эң чоң, эң кадырлуу, эң ардактуу бир макулугу болгон адамзаттын чоң амалдары, жасаган маанилүү иштери, маанилүү бир эсепке жана бир мыйзамга (тартипке) кирет. Амал дептерлери ачылып жайылат.

Кызык, эч мүмкүн бекен; адам баласы халифелик* жана аманат менен урматталсын, Рубубийеттин жалпы иштерине күбө болуп макулуктар ааламында Аллахтын бар экендигин жарыялоо менен көптөгөн жаратылган нерселердин тесбихат* жана ибаадаттарына катышып (аралашып) жетекчилик жана күбө даражасына чыксын, андан кийин кабырга (мүрзөгө) кирип ырахат жатсын жана ойготулбасын?!..

Кичине-чоң ар бир амалдарынан суракка тартылбасын?! Махшерге* барып Махкеме-и Күбраны көрбөсүн?! Жок, мүмкүн эмес!...

Ошондой эле келечекте боло (Түшүндүрмө) турган бүткүл мүмкүнчүлүккө күчү жете тургандыгына бүткүл өткөн замандагы кудуреттүү мужизеси болгон нерселерди караган жана Кыямат менен Хаширге абдан окшош кыш менен жазды ар убакыт жараткан бир Кадир-и Зулжелалдан* адам баласы кантип эле жоктукка кача алат то-пуракка кирип жашына алат? Бул дүйнөдө ага ылайык эсепсурак көрүлбөйт, эч кандай өкүм берилбөөдө. Андай болсо ал-бетте бир Махкеме-и Күбрага* жана абдан чоң сый-урмат жерине барат.

(Түшүндүрмө): Ооба, ушул убакыттан тээ ааламдын жаралуу заманына чейинки өткөн заман - жалпылай болуп өткөн иштер. Болуп өткөн ар бир күнү, ар бир жылы, ар бир кылымы - ар бири бирден сап, ар бири бирден барак, ар бири бирден китеп болот; булар Тагдыр Каламы менен сүрөтү чи-йилген дест-и кудурет* (кудурет колу) мужизелүү аяттарын аларды үстүнө кемал-и хикмет* жана тартип менен жазып койгон. Азыркы замандын тээ Бейишке, тээ Кыяматка, тээ соңсуздукка че-йин болгон келечек заман - жалпылай мүмкүн боло турган нерсе. Башкача айтканда өткөн чак -болуп өткөн нерселер, келээр чак мүмкүнчүлүгү боло турган нерселер. Мына ошол эки замандын эки чынжырламасы бир-бирине каршы салыштырылса; кандайча кечээки күндү жараткан жана ал күнгө тиешелүү блгон нерселерди жараткан Аллах, эртеңки күндү болотурган нерселери менен жаратууга күчү жете ала тургандыгына эч бир шек жок. Так ошондойчо, ушул ажайыптуу өткөн замандын нерселери жана укмуштары бир Кадир-и Зулжелалдин* мужизеси экендигине эч шек жок. Ошол Кадирдин бүткүл келечек замандын бардык мүмкүнчүлүктөрүн жаратуусуна, бүткүл ажайыптуу иштерди жаратуусуна күчтүү күбө болушат. Ооба, кандайча бир алманы жаратуу үчүн албетте дүйнө жүзүндөгү бүткүл алмаларды жаратууга жана чоң жаз айын жаратууга күчү жетүүгө ти~ йиш. Жаз айын жарата албаган бир алманы жарата албайт. Анткени ал алма ошол эле тезгахта* жасалат, токулат. Бир алманы жараткан жаз айын да жарата алат. Бир алма - бир дарактын, балким бир бакчанын, балким каинаттын кичирейтилген мисалы. Ошондой эле искусство боюнча килейген дарактын бүткүл жашоо тарыхын ташыган алманын данеги боюнча ушундай бир сонун сан'ат дейсиң - аны ошентип жараткан эч бир нерседен алсыз калбайт. Так ошондой эле, бул күндү жараткан Кыямат күнүн да жарата алат жана жаз айын жаратканга күчү жете турган Хаширди жарата алган Бирөө боло алат. Өткөн замандын бүт ааламдарын убакыттын жибине кемал-и хикмет* жана тартиптүүлүк менен тагып көргөзгөн албетте келечек замандын жибине да башка каинатты* тагып көргөзө алат жана көргөзөт. Сөздөрдө, айрык-ча Жыйырма Алтынчы Сөздө укмуштай сонун далилдеп бергенбиз: "Бүткүл нерсени жарата ал-баган эч бир нерсени жарата албайт жана бир гана нерсени жараткан бүткүл нерсени жасай алат. Ошондой эле нерселердин жаратылуусу бир гана Кудайга берилсе бүткүл нерселер бир тек нерсе сыяктуу жеңил болот жана жеңилдик пайда болот. Эгерде "көптөгөн себептер жаратты" деп айтылса жана көпчүлүккө берилсе, анда бир тек нерсёнин жаратылуусу бүт нерселердин жаратылуусундай абдан кыйын болот жана мүмкүнсүздүк даражасында мүшкүлдүк пайда болот.

СЕГИЗИНЧИ АКЫЙКАТ: Ваад* жана Ваид* эшиги. Жэлил* жана Жемил* ысымдарынын чагылуусу.

Эч мүмкүн бекен; Алим-и Мутлак* жана Кадир-и Мутлак* болгон ушул сан'аттардын Устасы; бардык пайгамбарлардын дапдаана кабар берип кеткен жана бардык Сыддыкиндер* жана олуялардын ижма* менен күбө болушкан көп жолу кайталанган убада жана ваид-и илахисин* орундабай - хаша - аткарбай алсыздыгын жана караңгы түркөйлүгүн көрсөтсүн?! Чындыгында убада жана ваидиндеги* буйруктар Кудуретине эч оор келбейт; абдан жеңил жана абдан оңой... өткөн жаз айынын эсепсиз көп бар болгон нерселерин келээрки жазда кээ бирин далмадал (Түшүндүрмө-1)

(Түшүндүрмө-1): Дарак жана чөптөрдүн тамырлары сыяктуу.

Кээ бирин окшош кылып (Түшүндүрмө-2) жараткан сыяктуу опоңой. Убаданы орундатуу болсо; бизге жана бардык нерсеге, өзүнө жана Рубубийет Салтанатына өтө керектүү.

(Түшүндүрмө-2) Жалбырактар, мөмөлөр сыяктуу.

Убададан таюу болсо - кудуреттүү иззетине терс келет, ошондой эле чексиз, соңсуз илимине каршы келет. Анткени, убададан таюу - же акылсыздыктан же алсыздыктан келет.

Эй Кудайга ишенбеген адам! Билесиң-би, атеисттигиң менен жана каапырлыгың менен канчалык акмактай бир иш кылып жатасың; өзүңдүн жалганчы түшүнүгүндү, дөөрүк акылыңды, алдамчы нефсиңди колдоп, эч бир жактан сөзден таюуга жана терсликке мажбур болбогон жана Анын иззетине, касиетине терслик эч бир жактан жарашпаган жана бардык көрүнгөн нерселер жана иштердин сыддыккына* жана хакканийетине* күбө болгон Бирөөнү ждлганга чыгарып жатасың! Абдан кичинекей бир иш менен абдан чоң бир кылмышты жасап жатасың! Албетте, түбөлүктүү жана чоң жазага татыктуу болоеуң! Кээ бир эхл-и жехеннемдин* (тозоктук) бир тиши бир тоо сыяктуу болуусу кылмышынын чоңдугуна салыштырма катары берилген.

Мисалың ушул жолоочуга окшош: Күндүн шооласынан качып көзүн жумат, башынын ичиндеги оюна карайт. Ою болсо бир жылдыз коңузу сыяктуу башындагы чырактын жарыгы менен коркунучтуу караңгы жолун жарыктандыргысы келет.

Ушул жаралган нерселер ак сүйлөгөн садык сөздөрү, ушул ааламдагы болуп жаткан окуялар туура сүйлөгөн натык зяттары болгон Женаб-ы Хак чын эле у-бада берген экен, андай болсо албетте орундатат. Бир Махкеме-и Күбраны ачат Абдан чоң бакыттаалай берет.

ТОГУЗУНЧУ АКЫЙКАТ: Ихйа* жана Имате* эшигю Хайй-ы Каййум*, Мухйи* жана Мумит* ысымдарынын чагылуусу.

Эч мүмкүн бекен; өлүп куруп калган чоң Дүйнөнү тирилткен жана ошол тирилтүү ичинде ар бири адамзаттын хашири сыяктуу ажайып, үч жүздөн ашкан макулук түрлөрүн тирилтип жана жайып кудуретин көрсөткөн жана ошол хашир менен жаюу ичинде, укмуштай аралаш и-чинде укмуштай айырмалар аркылуу соңсуз, чексиз илимин көрсөткөн жана бардык Семави* кабарлары менен адамзаттын кайрадан тирилүүсүн убада кылуу менен бардык кулдарынын назарынын түбөлүктүү бакыттаалайга бурган жана бардык жаралган нерселерди буйрук жана эрки астында айлантып, бири-бирине жардамчы жана кызматчы кылуу менен улуу чоң Рубубийетин* көрсөткөн; жана адамзатты каинат дарагынын эң жами*, эң назик, эң назенин*, эң эрке, өтө нияздар* бир жемиш түрүндө жаратып, өзүнө мухатаб (угуучу) дел кабыл этип бүткүл нерсени ага кызматчы кылуу менен адам баласына мынчалык маани бергендигин көрсөткөн бир Кадир-и Рахим, бир Алим-и Хаким Кыяматты жүргүзбөсүн?! Хаширди жаСабасын жана жасай албасын?! Адамзатты тирилтпесин жана тирилте ал-басын?! Махкеме-и Күбраны ача албасын?! Бейиш менен Тозокту жарата албасын?! Хаша жана келла!!!.. Жок, мүмкүн эмес!...

Ооба, ушул ааламдын Мутасаррыф-ы Зишаны* ар кылымда, ар бир жылда, күн сайын бул тар, туруксуз Дүйнө жүзүңдө Улуу Хаширдин жана Кыямат майданынын көптөгөн мисалдарын, көргөзмөлөрүн жана ишаараттарын жаратууда. Бул сүйлөмдөн:

Жаз көктөмүндө көрүүдөбүз: беш-алты күн ичинде кичине жана чоң жаныбарлардын жана өсүмдүктөрдүн үч жүз миңден ашкан түрүн тирилтип көбөйтүүдө. Бардык дарактардьщ, чөптөрдүн тамырларын жана кээбир жаныбарларды так эле ошо бойдон тирилтип мурдагы ахыбалына алып келүүдө. Башкаларын далма дал болбосо да окшош кылып жаратууда. Чынында, нерселик жагынан а-йырмасы абдан аз болгон үрөөндөр ушун-чалык аралашып кетсе дагы укмуштай ирээттүүлүк менен бир-биринен айырмалап бөлүп жана кебетекейип берүү менен ошончолук ылдамдык, кенендик жана о-ңойлук ичинде укмуштай сонун тартип жана мыйзам менен алты күн же алты жумада тирилүүдө. Эч мүмкүн бекен; бул иштерди жасаган Бирөөгө бир нерсе оор келсин, асман менен жерди алты күндө жарата албасын, адамзатты бир үн салуу менен ойгото албасын жана тирилте албасын?! Хаша, жок мүмкүн эмес!... Кызык, эгерде мужизе көрсөткөн бир жазуучу бар болсо, тамгалары бузулган же болбосо талкаланган үч жүз миң китепти бир гана баракка аралаштырбай, катасыз, жа-ңылышсыз, бүт бардыгын бирге абдан сонун түрдө бир саатта жазса; бирөө сага десе: "Бул жазуучу өзү жазган, сенин сууга түшүп кеткен китебиңди кайрадан бир мүнөт ичинде жатка жаза алат".

Сен: "Жасай албайт, ишенбейм..." дей аласыңбы??!!

Же болбосо бир мужизе көрсөткөн Султан, өзүнүн кудуретин көрсөтүү үчүн же сабак берүү, же тенеззүх* үчүн бир ишаарат менен тоолорду көтөрүп мамлекеттин жерин алмаштырып таштаса, де-ңизди соолтуп топуракка айлантканын көрсөң: андан кийин карасаң: килейген бир таш дарыяга түшүп басып калыптыр. Ал Султандын тамак-ашына чакырган меймандарынын жолун тосуп бөгөттөп алыптыр, тигилер өтө албай жатышат. Бири сага десе: " Бул Султан, бир ишаарат менен ал килейген ташты канчалык чоң болсо болсун көтөрүп алып таштай алат, же талкалап таш талканын чыгарып салат. Меймандарын жолго таштабайт". Сен десең: " Жок ал ташты көтөрө ал-байт..."

Же болбосо бир киши жаңыдан чоң бир полк аскерди бир күндө топтосо, бирөө десе: " Ал бир сурнай үнү менен эс алып жаткан аскерлерди топтоп, жыйнай алат. Аскерлер Анын буйругун угушат. Сен десең: "Ишебейм!" Канчалык келесоочо иш кылганыңды түшүнөөрсүң....

Мына бул үч тамсилди түшүнгөн болсоң быякка кара: Наккаш-ы Эзели* көзү-бүздүн алдында кыш айынын аппак барагын жаап, жаз менен жайдын жапжашыл барагын ачып, Дүйнө Шарынын барагында үч жүз миңден ашкан түрлөрдү Кудурет жана Тагдыр Каламы менен көркөм сүрөт түрүндө жазат. Бир бири ичинде бири бирине аралашпайт. Бири бирине тоскоол болбойт, бирге жазат. Кебетекешпир берүү жана өңтүспөл берүү боюнча бири-биринден айры калат, эч адашпайт. Жаңылыш жазбайт.

Ооба, эң чоң бир дарактьт рух программасын бир чекит сыяктуу эң кичинекей данекке жазып, сактап койгон бир Зат-ы Хаким-и Хафиз* өлгөндөрдүн рухтарын кандайча сактай алат деп айтууга болобу?

Жана Дүйнө Шарын бир сапан ташы* сыяктуу айланткан Зат-ы Кадир* тигил дүйнөгө кеткен меймандардын жолунда Бул дүйнө Шарын кантип ташталкан кылып чачып жиберет деп айтууга болобу?

Ошондой эле жандуу нерселердин бардыгынын денелерин жоктон укмуштай тартиптүүлүк менен молекулаларды "Күн фейе күн" буйругу менен түзүп жерлештирген, аскерлерди жараткан. Зат-ы Зулжелал* аскердик бөлүк мисалындагы жасаттардын буйругу алдына кирүү менен бир-бири менен таанышкан молекулалардын негизин жана бөлүктөрдүн негизин бир үн салуу менен кантип топтой алат деп айтууга болобу?

Ошондой эле бул жаз көктөмүнүн тирилүүсүнө окшош, ар доордо, ар кылымда, керек болсо түн менен күндүн алмашуусунда, керек болсо көктөгү абада булуттардын жаралуусу жана таралып жок болуусунда хаширге көрсөтмө жана мисал жана белги боло турган канчалык кооздолуп жасалган искусстволорду жаратканын көзүң менен көрүп турасың, керек болсо эгер кыялдуу түрдө миң жылкы замандамын деп ойлосоң, анан замандын эки канаты болгон өткөн заман менен келе-чек заманды бир-бирине каршылаштырсаң; кылымдар, күндөрдүн саны канча болсо ошончолук хаширдин жана кыяматтын мисалдарын көрөсүң. Андан ки-йин мынчалык көргөзмө жана мисалдарды көрүп туруп хаширдин боло тургандыгына ишенбей акылдан узак көрүп күмөн саноо менен жокко чыгарсаң; канчалык келесоолук болгонун сен да түшүнөөрсүң....

Карачы! Ферман-ы Азам биз айтып өткөн акыйкат жөнүндө эмне дейт:

فَانْظُرْ اِلَى آثَارِ رَحْمَةِ اللّهِ كَيْفَ يُحْيِى اْلاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَآ اِنَّ ذلِكَ َلمُحْيِى اْلمَوْتَى وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

КОРУТУНДУ: Хаширге тоскоол болгон эч нерсе жок. Талап кылган нерселер - бардык нерселер.

Ооба, ажайыптуу махшер* болгон ушул чоң Дүйнөнү жөнөкөй бир жаныбар сы-яктуу өлтүрүп кайра тирилткен жана а~ дамзат менен жаныбарларга ыңгайлуу бир бешик, сонун бир кеме кылган жана Күндү аларга ушул мейманканада шоола берүүчү жана жылытуучу бир лампа кылган, планеталарды Периштелерине тай-йаре (самолёт) кылган Бирөөнүн бул даража чоң жана түбөлүктүү Рубубийети жана бул даража улуу чоң акимчилиги; албетте жалгыз гана мындай өтүп кетүүчү, аркасы жок, кубулмалуу, маанисиз, туруксуз, түбөлүксүз, кемчиликтүү, текеммүлсүз* жалган Дүйнө үстүнө курулбайт жана турбайт.

Демек, Ага ылайык, түбөлүктүү, өкүмдүҮ, бүтпөс, укмуштай сонун бир акырет жери бар. Башка түбөлүктүү соңсуз мамлекети бар. Бизди ал жер үчүн иштетет. Ал жерге чакырат жана ал жерге алпара тургандыгына көрүнүштөн акыйкатка өткөн жана алдына барган бардык рухтардын ээлери, жүрөктөрү нурга бөлөнгөн бардык олуялар, бардык нурдуу акыл ээлери күбөлүк кылышууда жана бир сыйлыкжана жаза жерин даярдаганын биргелешип кабар беришүүдө жана көп жолу абдан күчтүү убада жана өтө катуу эскертүүдө деп бйзге жеткизишүүдө.

Убададан таюу болсо ары зиллет* ары маскаралык болот. Эч бир жактан Анын ыйык желалине* жарашпайт. Жаза берүүдөн баш тартуу болсо же кечиримден же алсыздыктан келет. А чындыгында атеизм - барып турган кылмыштардын кылмышы (Түшүндүрмө) 0 Кечиримге ылайык эмес... Кадир-и Мутлак* болсо алсыздыктан мүнеззех (узак).

(Түшүндүрмө)

Ооба, атеизм - жаратылган нерселердин баркын билбегендигинен, маанисиз деп эсептегендигинен бүткүл каинатка каршы акаарат жана жаратылыштын күзгүлөрүндө Аллахтын ысымдарынын чагылуусун жокко чыгаргандыгы үчүн, Аллахтын ысымдарынын бардыгына каршы шылдыңдоо болговдугунан жана жаратылыштын Вахданиетке* болгон күбөлүгүн кабыл этпегендигинен, бардык макулуктарды жалганга чыгаруу болгондугунан адам баласынын жөндөмдүүлүгүн ушунчалык бузат дейсиң: жакшы жана кайырдуу нерселерди кабыл этүүгө эч бир жөндөмү калбай калат.

Ошондой эле абдан чоң зулум болот, жалпы макулуктардын жана Аллахтын ысымдарынын бардыгынын укугун тебелептепсөө болуп саналат. Мына ушул укуктун сакталуусу жана атеист нефистин кайырга жөндөмсүздүгү ( атеизмдин кечирилбей тургавдыгын талап кылат.

اِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ

аяты ушул маанини түшүндүрөт.

Күбөлөр, кабар берүүчүлөр болсо - кесиптеринде, адаттарында, жолдорунда ар түрдүү болсо дагы бирге аракет этүү менен ушул маселенин негизинде бир болуп саналат. Көптүгү боюнча теватур(күчтүү кабар) даражасында. Ич жүзү боюнча ижма* даражасында. Мевки*(жер айырма-чылыктары) боюнча ар бири адамзаттын бир жылдызы, бир тайпанын көзү, бир элдин азиздери. Маанилүүлүгү боюнча ушул маселе туурасында эхл-и ихтисас* ошондой эле эхл-и исбат*(далилдөөчүлөр) болуп саналат. Чындыгында бир фенде*(сабакта) же бир өнөрдө эки далилдөөчү кищи миңцеген башка адамдардан үстөм жана бир кабарландырууда эки далилдөөчү адам миңцеген жокко чыгаруучуларды жеңип кетет. Мисалы: рамазанда айдын туулганын кабар берген адам миңдеген жокко чыгаруучуларды жеңип чыгат.

Ошону менен; Дүйнөдө мындан ашкан жакшы кабар, мындан ашкан чыдамкай идея жана ачык акыйкат бөло албайт... Демек, Дүйнө жүзү - шексиз эгин эгиле турган жер. Махшер болсо - кырман, эгин топтоло турган жер. Бейиш, Тозок болсо - ар бири бирден кампа болуп саналат.

ОНУНЧУАКЫЙКАТ: Хикмет, Инайет, Рахмет, Адалет эшиги. Хаким, Керим, Адил, Рахим ысымдарынын чагылуусу.

Эч мүмкүн бекен; ушул Дүйнө меймаңканасында жана ушул түбөлүксүз сыноо майданында жана ушул чечимсиз Жер шары көргөзмөсүндө ушунчалык апачык бир хикмет, ушунчалык көрүнөө бир ина-йет* жана мынчалык үстөм келген бир адалет* жана мынчалык чексиз бир мээримдүүлүгүнүн издерин көргөзгөн Малик-ул Мүлк-и Зулжелалдын* мамлекетинде жана мүлк ааламынын салтанатында; туруктуу үйлөр, түбөлүктүү тургундар, макамдар, дайым жашоочу макулуктар болбостон ушул көрүнгөн хикмет*, инайет, адалет жана ырайымдуулуктун акыйкаттары түккө жарабай калсын?!..

Ошондой эле эч мүмкүн бекен: Ошол Зат-ы Хаким* ушул адам баласын бардык макулуктарынын ичинен өзүнө мухатаб (угуучу)* жана жами* бир күзгү кылып бардык рахмет казыналарынын ичиндегилерин ага ооз тийгизсин, таттырсын, тааныттырсын, Өзүн бүт ысымдары менен билдирсин, аны сүйсүн жана сүйдүрсүн... андан кийин ал бечара адам баласын ошол түбөлүктүү мамлекетине жибербесин?! Ошол түбөлүктүү бакыттаалай сарайына чакырып бакытка бөлөбөй койсун?!

Ошондой эле эч мүмкүн бекен; данек сыяктуу ар бир жаралган нерсеге бир дарактын милдет жүгүн жүктөсүн, гүлдөрүндөй хикметтерди отургузсун, жемиштери канча болсо ошончолук маслахаттарды* (пайда, максат) таксын, анан ошол милдетке, ошол маслахаттарга ошол хикметтерге жүзү дүйнөгө бурулган жалгыз гана бир данекчелик максат берсин?! Бир чөптүн уругундай маанисиз дүйнөлүк түбөлүктүүлүгүн максат кылсын?! Жана буларды Маана Ааламында* данек жана Акырет Ааламына* бир талаа жасабасын?! Неге дегенде чыныгы жана ылайык максаттарды беришсин жана мынчалык маанилүү ихтифалатты* (жыйналыш) максатсыз, бош, пайдасыз калтырсын?! Алардын жүзүн Маана Ааламына*, Акырет Ааламына бурбасын?! Неге дегенде, чыныгы максаттарды жана ылайык мөмөлөрүн көрсөтсүн.

Ооба, эч мүмкүн бекен: бул нерселерди мындай акыйкатка терс кылуу менен өзүнүн чыныгы сыпаттары болгон Хаким, Керим, Адил, Рахим атту ысымдарынын терстери менен - хаша, сүмме хаша* -жаман сыпаттуу кылып көргөзүп хикмет жана керемине, адилеттүүлүгүнө жана рахметине далил болуучу каинаттын акыйкатын жалганчы чыгарсын?! Бүткүл жаралган нерселердин күбөлүгүн кабыл этпей койсун?! Бардык сан'аттардын далилдерин жаратпай койсун?!

Ошондой эле эч бир акыл кабыл этет бекен: адамзаттын башына жана ичиндеги сезимдерине чачтары канча болсо ошончодук милдеттерди жүктөсүн да, жалгыз бир чач өкүмүндө болгон дүйнөлүк акысын берсин?! Чыныгы адилеттүлүгүнө терс жана чыныгы хикметине каршы маанисиз ишжасасын?!

Ошондой эле эч мүмкүн бекен: бир даракка таккан натыйжалар канча болсо ошончолук ар бир жандуу нерселерге, балким тил сыяктуу ар бир мүчөсүнө, балким ар бир сан'атка ошончолук хикметтерди, маслахаттарды тагуу менен; Өзүнүн бир Хаким-и Мутлак* болгонун далилдеп көрсөтсүн... анан бардык хикметтердин эң чоңу жана бардык маслахаттардын эң маанилүүсү жана бардык натыйжалардын эң керектүүсү жана хикметти хикмет, ниметти нимет, рахметти рахмет кылган жана бардык хикметтрдин, рахметтердин, маслахат тардын, ниметтердин булагы жана максаты болгон түбөлүктүүлүк жана ликаны* (жолугушуу) жана түбөлүктүү бакыттаалайды бербестен бардык иштерин бош нерселикке таштап жана Өзүн мындай бирөөгө окшоттурсун: ушундай бир сарай жасатат: ар бир ташында миңдеген искусство, ар бир тарабында миңдеген кооздолгон жасалгалар жана ар бир жеринде миңдеген кымбаттуу, баалуу ас-паптарды жана керектүү нерселерди койсун да; анан ошол нерселерден бир үй курбасын?! Бардык нерсе чирисин, бузулсун?! Хаша жана келла!!! Хайр-ы Мутлактан* кайыр келет. Жамил-и Мутлактан* сулуулук келет. Хаким-и Мутлактан* бош нерсе келбейт.

Ооба, кимде ким кыялы менен тарыхка минип алып өткөн заманга барса, ушул а-зыркы заманда көргөн Дүйнө жери, сыноо майданы, буюм көргөзмөсү сыяктуу канча жыл бар болсо ошончолук өлгөн жерлерди, майдандарды, көргөзмөлөрдү, ааламдарды көрө алат. Көрүнүшү боюн-ча, ич жүзү боюнча бир-биринен бөлөк болуулары менен тартип боюнча, ажа-йыптуулук боюнча Устанын кудуретин жана хикметин көрсөтүү боюнча бир-бирине окшош болот.

Ошондой эле муну көрө алат: ошол туруксуз жерлерде, ошол түбөлүксүз майдандарда, түбөлүксүз көргөзмөлөрдө ушунчалык апачык бир хикметтин тартиптүүлүгүн ушундай даража көрүнүштөгү бир инайеттин ишаараттарын; ушунчалык үстөм келген адалеттин издерин; укмуштай кенен бир мээримдүүлүктүн мөмөлөрүн көрөт. Сокур болбоо шарты менен жакындан билет: ал хикметтен ашкан хикмет боло албайт жана ишаараты көрүнгөн инайеттен өткөн инайет жок... жана издери көрүнгөн адилеттен өткөн адилет жок жана ошол мөмөлөрү көрүнгөн мээримдүүлүктөн ашкан мээримдүүлүк боло албайт.

Эгер фарз-ы мухал* ушул иштерди жасаган, ушул меймандарды жана мейманканаларды алмаштырган Султан-ы Сермединин* мамлекетинде түбөлүктүү жерлер, улуу жайлар, туруктуу макамдар, тү-бөлүктүү үйлөр, анын тургундары, бактылуу кулдары болбосо; шоола, аба, суу, то-пурак сыяктуу күчтүү жана кубаттуу төрт мааневи негиздери болгон хикмет, адалет, инайет жана ырайымдуулуктун акыйкаттарын жокко чыгарып жана ошол көрүнүштөгү негиздер сыяктуу көрүнгөн денелеринин бар экенине ишенбөө керек болот. Себеби, ушул түбөлүксүз дүйнө жана ичиндегилер алардын чыныгы акыйкаттарына ылайык болбогону маалым. Эгерде башка жерде да аларга даана ылайык боло турган мекен-жайлар табылбаса, анда; күндүздү толтурган жарыкты көрүп туруп Күндү жокко чыгарып ишенбөө даражасында бир келесоолук менен: ушул ар жерде көрүнгөн көзүбүздүн алдындагы хикметти көрүп туруп ишенбөө, ушул нефсибизде жана башка көп нерселерде ар убакыт биз көргөн инайетти* жокко чыгаруу жана ушул абдан күчтүү ишаараттары көрүнгөн адалетти жокко чыгаруу (Түшүндүрмө)

(Түшүндүрмө): Ооба, адилеттүүлүк эки түрдүү. Бири жакшы, бири жаман. Жакшысы болсо: акы ээсине акысын берүү демек. Адилеттүүлүктүн бул түрү бул Дүйнөдө апачык эле көрүнүп турат. Анткени, Үчүнчү Акыйкатта далилденгендей: ар нерсенин жөвдөмдүүлүк тили менен жана тубаса муктаждыгынын тили менен жана мажбурийет* тили менен Фатыр-ы Зулжелалден* кааланган бардык талаптилектерин жана дене менен жашоого керек болгон бардык укугун атайын мый-замдар менен дапдаана өл^өмдөр менен апачык эле берүүдө. Демек адилетүүлүктүн бул түрү дене менен өмүрдүн даражаларында дапдаана бар.

Адилеттүүлүктүн экинчиси, жаманы: хаксыздарды жөнгө салып тартипке келтирүү. Башкача айтканда, хаксыздардын акысын азапка салуу жана жазага тартуу менен берүү демек. Адилеттүүлүктүн бул түрү чындыгында бул Дүйнөдө толугу менен көрүнбөйт. Бирок, ал акыйкаттын бар экендигин сездире турган башка көптөгөн ишаарат жана белгилер бар. Мисалы, Ад жана Семуд уруусунан баштап азыркы замандын кежир, мурдун көтөргөн көйрөң адамдардын башына түшкөн сок кулар жана азаптар абдан улуу бир адилеттүүлүктүн өкүм сүргөвдүгүн болуп жаткан иштер менен көрсөтүүдө.

Жана бул жакта көрүнгөн мээримдүүлүктү жокко чыгарыш керек болсо; ушул каинатта көрүнгөн укмуштай хакимаане* иштер жана керимаане* иштер жана ихсанат-ы рахиманенин Ээсин - хаша, сүмме хаша - ою бузук бир оюнчу, каардуу заалим экендигин кабыл этүү керек болот. Бул болсо акыйкаттардын терсин ойлоо демек жана буга эчким ишенбейт. Керек болсо бардык нерсени жана өздөрүн "жокмун" деп эсептешкен акмак Софестаилер* дагы бул идеяга оңой оңой ишенишпейт.

Корутуңцу.-Ушулкөрүнгөн иштер, Дүйнөдөгү көптөгөн төрөлүүлөр жана абдан ылдам өлүп айрылуулар жана улуу жыйналыштар жана бат тарап кетүүлөр жана улуу ихтифалат* жана улуу тежеллийат* менен жана алардын бул ааламга тиешелүү бул жалган Дүйнөдө кыска бир убакытта биз билген кичинекей семераттарды* (мөмөлөрдү) маанисиз жана туруксуз максаттарды араларында эч байланыш болбогондугунан, кичинекей бир ташка тоолордой чоң хикметтерди, максаттарды тагуу; бир чоң тоого бир кичинекей таш сыяктуу туруксуз максат берүүгө окшошот; эч бир акылга жана хикметке ыла-йык келбейт.

Демек, ушул бардык нерселер жана иштер жана Дүйнөгө тиешелүү максаттардын ортосунда мынчалык байланышсыздык дапдаана муну дилидейт: Бул нерселердин жүздөрү Мааана Ааламына багытталган. Ага ылайык мөмө-жемиштерди ошол жерде берүүдө жана көздөрүн Эсма-и Кудсийеге* буруп кароодо. Максаттары ошол ааламга карайт. Өзөгү Дүйнө топурагы алдында, натыйжалары Мисал ааламында чыгат. Адамзат жөндөмдүүлүгүнө жараша бул жерде эгет жана эгилет. Акыретте, тигил дүйнөдө жемиштерин жейт.

Ооба, ушул нерселердин Аллахтын Ысымдарына жана Акырет Ааламына багытталган жүздөрүнө карап көрсөң муну көрөсүң: Кудурет мужизеси* болгон ар бир дарактын бир даракчалык максаты бар. Хикмет сөзү болгон ар бир гүлдүн (Түшүндүрмө0 Бир дарактын гүлдөрү канча болсо ошончо маанилери бар жана ошол укмуштай искусство жана Манзуме-и рахмет* болгон ар бир мөмөнүн бир адрактын мөмөлөрүндөй хикметтери бар. Биздерге ырыскы болуусу болсо; ошол миңдеген хикметтерден бир гана хикмет - милдети бүтөт, маанилерин түшүндүрөт, өлөт, кардыбызда көмүлөт.

(Түшүндүрмө): Суроо: Эгерде минтип айтылса: Эмнеге мисалдардын көбүн гүлдөрдөн, данектерден жана жемиштерден келтиресиң?

Жооп: Анткени, алар Мужизат-ы Кудуреттин* эң антикалары* (эскилери), эң кереметүүлөрү, эң назиктери. Ошондой эле, табиятчылар, атеисттер жана филсофтор алардагы Кудурет жана Тагдыр каламынын жазган ичке жазууларын окуй алыш-пагандыктарынан "табият баткагында" чөгүп калышкан.

Демек, бул туруксуз нерселер башка жерде туруктуу, түбөлүктүү жемиштерди берет жана түбөлүктүү көрүнүштөрүн таштап кетет, башка жакта эбеди*, бүт-пөс маанилерди түшүндүрөт, үзгүлтүксүз тесбихат* окуйт. Адам болсо, алардын ошол жакка караган жүздөрүнө кароо менен адам болот. Жалган Дүйнөдө түбөлүктүүлүккө жол табат.

Демек, бул өмүр жана өлүм ичинде айланган, топтолуп таркалган нерселердин ичинде башка максаттар бар. Тамсилде ката жок. Ушул ахыбал окшоштуруу жана тамсил үчүн өңтүс берилген жана тартиптелген ахыбалга окшошот. Көптөгөн чыгымдар менен кыска жыйналыштар, тарап кетүүлөр жасалууда. Неге дегенде көрүнүштөрү алынып тиркелип коюлуусу үчүн. Экранда дайыма көрсөтүлүүсү үчүн. Ушул сыяктуу эле, бул Дүйнөдө кыска бир мөөнөт ичинде жекече өмүр жана биргелешип жашоо өткөрүүнүн бир максаты ушул көрүнүштөр тиркелип алынып коюлсун, амалдарынын натыйжалары сакталсын. Неге дегенде, улуу жыйналышта сурак жүргүзүлсүн. Жана бир чоң көргөзмөдө көрсөтүлсүн жана бул улуу бакыттаалайга жөндөмдүлүүгү көрсөтүлсүн. Демек, Хадис-и щерифте*: "Дүйнө -Акыреттин талаасы." деп бекеринен айтылган эмес, бул акыйкатты түшүндүрүү үчүн айтылган.

Дүйнөнүн бар экендиги шексиз. Дүйнөнүн ичиндеги бул чыгармалары менен хикмет, инайет, рахмст жана адилеттүүлүк бар. Албетте Дүйнө сыяктуу эле Акырет да бар. Дүйнөдө бүткүл нерсе бир жактан ал ааламга карайт; демек ал жакка барылат. Акыреттин, тигил дүйнөнүн бар экендигине ишенбөө - Дүйнө жана анын ичиндегилерге ишенбөө демек.

Демек, ажал жана мүрзе адам баласын күткөндөй, Бейиш жана Тозок дагы адамзатты күтүүдө, күзөтүүдө.

Адамзат эшиги. Хак ысмынын чагылуусу. Эч мүмкүн бекен: Женаб-ы Хак жана Мабуд-у Билхак*; адамзатты ушул каинат ичинде Рубубийет-и Мутлакасына* жана жалпы ааламдарга, Рубубийет-и Аммесине каршы эң маанилүү кул жана хитабат-ы Субханийесине* абдан мүтефеккир (ойчул) бир мухатаб жана ысымдарына ыла-йык эң жами бир күзгү жана аны Исм-и Азамдын чагылуусуна жана ар бир ысмында бар болгон Исм-и Азамлык* дара-жасынын чагылуусуна ылайык бир ахсен-и таквим*де эң сонун кудурет мужизеси жана рахмет казынасынын байлыктарын тартуу, таануу үчүн абдан көп мыйзам жана курал-жабдыктарга ээ бир изилдегич жана чексиз милдеттерине бадан муктаж жана жоктуктан абдан кайгылуу жана тү-бөлүктүүлүккө абдан куштар жана айбанат ичинде эң назик, эң кедей, эң муктаж жана Дүйнө жашоосу боюнча эң кайгылуу жана абдан бактысыз жана жөндөмдүүлүгү боюнча эң улуу жана эң бийик түрдө, эң жогору жаратсын да; аны куштар болгон жана ылайык болгон бир эбеди Түбөлүктүү Жерге жибербей, адамзат акыйкатын жок кылып, өзүнүн хакканийетине абдан терс мамиле жасап бадан жаман адилетсиздик кылсын?!

Ошондой эле эч мүмкүн бекен: Хаким-и Билхак*, Рахим-и Мутлак* адамзатка ушундай жөндөмдүүлүк берип, жер менен асмандар жана тоолор жүгүн көтөрүүдөн баш тартышкан Чоң Аманатты жүктөп, башкача айтканда кичинекей ченем-өл-чөмдөрү менен кичинекей өнөрлөрү менен Жаратуучусунун учукыйырсыз көп сыпаттарын, жалпы иштерин, чексиз чагылуусун өлчөп билип, ошондой эле Жерде эң назик, алсыз, дармансыз жаратып, өсүмдүк жана жаныбарлары болгон макулуктарына мыйзам кызматкери кылып дайындап, алардын тесбихатына жана ибаадаттарына катыштырып Аллахтын каинаттагы иштерине кичинекей салыштырууда бир тамсил көрсөтүп, Рубубийет-и Субханийени* жасаган кыймыл-аракети менен жана сүйлөгөн сөзү менен каинатка жар салып, периштелеринен адам-затты тандап алып башчылык милдетин берсин, ага, ушул милдеттердин максаты, натыйжасы жана мөмөсү болгон түбөлүктүү бакыттаалайды бербей койсун?! Аны, бүткүл макулуктарынын эң бактысыз, өтө бечара, өтө муңдуу, өтө дарттуу, өтө төмөн даражага таштап, эң мубарек*, нурдуу жана хикмет сыйлыгынын куттуктоочусу болгон акылды ошол бечарага эң коркунучтуу жана зулумдуу жазаландыруучу курал кылып хикмет-и мутлакасына* таптакыр терс жана мерхамет-и мутлакасына* абдан терс бир ырайымсыздык этсин?! Хаша жана келла*!!!

Жыйынтык: Кандайча тамсилдүү икаяда бир аскердин күбөлүгүнө жана дептерине карап көргөнбүз: погону, милдети, айлык акысы, кыймыл-аракет эрежеси жана курал-жабдыгы бизге муну көрсөттү: ал аскер ошол туруксуз майдан үчүн эмес, балким туруктуу бир мамлекетке барат жана ошол үчүн иштеп жатат. Так эле ошондой, адамдын "жүрөк" күбөлүгүндөгү сезимдер жана "акыл" дептериндеги туйгулар жана жөндөмдүүлүгүндөгү курал-жарак толугуменен бирликте Түбөлүктүү Бакыт Таалайга багытталган жана ошого жараша берилген, ошого жараша жабдыкталганына эхл-и тахкик* жана эхл-и кешф* бир ооздон кубатташууда.

Ушул сыяктуу эле, мисалы: акылдын бир кызматчысы жана сүрөтчүсү болгон кыял күчүнө минтип айтылса: Сага бир миллион жыл өмүр жана дүйнө салтанаты берисин, бирок акырында жок болуп кетесиң. Күмөнү алдатпоо, нефси аралаш-поо шарты менен: "Ох" жерине "Ах" дейт, өкүнүч менен жооп берет. Демек, эң чоң жалган нерсе эң кичинекей курал жана адамзаттын сезимдерин тойгуза албайт. Мына бул жөндөмдүүлүктөн, адамзаттын түбөлүктүүлүккө созулган каалоотилектери жана каинатты курчап алган ойлору жана түбөлүктүү саадаттарынын түрлөрүнө жайылган арзуулары муну көрсөтөт: бул адамзат түбөлүктүү жашоо үчүн жаралганжана ошол жерге кетет. БулДүйнө ага бир мейманкана жана акыретине бараар жолдогу бекет (станция) экендигин көрсөтөт.

Рисалет* жана тензил* эшиги. "Бисмиллаиррахманиррахимдин" чагылуусу.

Эч мүмкүн бекен: бардык Пайгамбарлар мужизелерине таянынышып сөздөрүн кубатташкан жана бардык олуя кереметтерине таянышып жана бардык Асфиялар* изилдөөлөрүнө таянышып акыйкатына күбө болушкан Расул-и Экрем (с.а.в) Пайгамбарыбыздын көрсөткөн миңдеген мужизелеринин күчүнө таянышып, бар күчү менен, ошондой эле кырк жактан мужизе болгон Кур'ан-ы Хаким миңдеген күчтүү аяттарына таянып ачышкан Акырет жолун, Бейиш эшигин чымын канаты сыяктуу күчү жок маанисиз күмөндөр, шектер ошол далилдерди, эч акысы барбы, жаба алсын?!..

Айтылган акыйкаттардан мындай деп түшүндүк: Хашир маселеси ушундай анык, ачык бир акыйкат экен, Дүйнө Шарын жеринен ойнотуп көтөрө турган, талкалап ыргыта турган күч болсо дагы ошол акыйкатты ордунан козгой албайт. Анткени, ал акыйкатты Женаб-ы Хак* бардык ысымдары жана сыпаттарынын талап кылуусу менен билүүдө жана Расул-и Экрем Пайгамбарыбызды бардык мужизелери жана далилдердин эң чону менен кубаттоодо жана Кур'ан-ы Хаким бардык акыйкаттары жана аяттары менен Аны далилдөөдө жана ушул каинат бардык аят-ы теквинийеси* жана хикмет толо кубулуштары менен күбөлүк кылышууда.

Кызык, эч мүмкүн бекен; Хашир маселесинде Важиб-ул Вужуд* менен бардык жаратылган нерселер - атеисттерден башка - биргелешкен болсун, кыл сыяктуу күчү болбогон шектер, шайтандуу күмөндөр, ошол тоо сыяктуу улуу акыйкатты бу-за алсын, жеринен козгой алсын?! Хаша жанакелла!...

Ойлоп калба, Хашир далилдери биз айтып өткөн Он Эки Акыйкаттан гана турат деп. Жок, балким Кур'ан-ы Хаким айтылган жалгыз он эки акыйкаттарды бизге сабак бергендей дагы миңдеген далилдери бар. Ар бир ишаарат даана кабар сыяктуу, Жаратуучубуз бизди бул жалган дүйнөдөн чыныгы, туруктуу, түбөлүктүү дүйнөгө алпарат.

Ойлоп калба, Хаширди талап кылган Аллахтын Ысымдары биз айтып өткөндөй жалгыз гана Хаким, Керим, Рахим, Адил, Хафиз аттуу ысымдардан гана турат деп. Жок, балким каинаттын кыймыл-аракеттеринде чагылган Аллахтын ысымдарынын бардыгы акыретти талап кылат, балким мажбур кылат.

Ойлоп калба, Хаширге далилдик кылган каинаттын аят-ы теквинийеси* жалгыз гана айтылып өткөн акыйкаттарга гана тийешелүү деп. Жок, балким көптөгөн нерселерде оңгосолго ачылган пардалар сыяктуу жактары жана сырлары бар; бир жагы Устасына күбө болгондой, тигил жагы да Хаширге ишаарат кылат.

Мисалы; адамзаттын ахсен-и таквимде* жаралуусу Устасын көрсөткөн сыяктуу ошол ахсен-и таквимдеги жөндөмдүүлүгүнүн бардыгы менен кыска бир убакытта бүтүп калуусу Хаширди көрсөтөт. Кээде эки назар менен каралса Устасын да, Хаширди да көрсөтөт.

Мисалы, көптөгөн нерселерде көрүнгөн хикметтин тартиптенүүсү, инайеттин жасалгалануусу, адилеттүүлүктүн таразасы жана рахметтин эркелетүүсү; кандайча ич жүзүнө каралса бир Сани-и Хаким, Керим, Адил, Рахимдин кудурет күчүнөн чыккандыгын көрсөтөт. Так ошондой эле, булардын күчү жана чексиздиктери менен бирге ушуларга ылайык болгон ушул жалгыз Дүйнөнүн маанисиз жана аз жашоосуна карап көрүлсө Акырет, тигил дүйнө көрүнөт. Демек бардык нерсе өз тили менен

اَمَنْتُ بِاللَّهِ وَ بِالْيَوْمِ اْلاَخِرِ

окууда жана окуттурууда.

Өткөн ОН ЭКИ АКЫЙКАТ бири-бирин ырастап кубаттайт. Бири-бирин толуктайт, бйри-бирине күч берет. Алар биргелешип натыйжаны көрсөтүшөт. Кайсы шеккүмөндүн күчү бар; ушул темир сы-яктуу, балким алмаз сыяктуу ОН ЭКИ УРАБАС Чептерди тешип өтө алсын?! Абдан күчтүү коргонуу ичиндеги Хаширге болгон ыйманды буза алсын?!

مَا خَلْقُكُمْ وَلاَ بَعْثُكُمْ اِلاَّ كَنَفْسٍ وَاحِدَةٍ

аят-ы керимеси муну түшүндүрөт: "Бардык адамдардын жаралуусу жана кайрадан тирилүүсү Аллахтын Кудуретине караганда бир гана адамды жараткандай жана тирилткен сыяктуу оңой". Ооба, "Нокта"ьттуу бир рисале Хашир баянында ушул аяттын түшүндүргөн акыйкатты ачыктамалуу жана түшүндүрмөлүү жазган элем. Бул жерде жалгыз бир бөлүк тамсилдери менен жыйынтыгына бир ишаарат кылабыз. Эгерде кааласаң ошол "Ноктаны"'окуп көр. Мисалы " Ве Лиллахил Меселүл а 'ла " - тамсилде ката жок - Кандайча "Нуранийет сыры менен" Күндүн шооласы өз эрки менен болсо да, бир атомго опоңой түрдө чачкан шооласын ошол эле оңойдук менен чексиз көп жалтырак нерселерге да берет, чачат.

Ошондой эле "Шеффафийет (жалтырактык) сыры менен" бир жалтырак атомдун кичинекей көз кареги Күндүн чагылуусун алуусунда деңиздин кенен жүзүнө теңдеш.

Ошондой эле "Интизам сыры менен" бир баланын бармагы менен оюнчук кемесин кандай айлантса килейген бир согуш кемесин да ошондой оңой айланта алат.

Ошондой эле "Имтисал (буйрук алуу) сыры менен" бир командир бир аскерди "марш" буйругу менен ордунан козгой алгандай бир килейген чоң полк аскерди да ошол эле буйрук менен козгой алат.

Ошондой эле "Мувазене* сырыменен" Асманда бир тараза элестетелик, ушунчалык сезгич жана ушундай даражада чоң дейлик, эки жаңгак ошол таразанын эки көзүнө коюлса сезет. Жана эки Күндү ичине алып тартат. Эки жагына коюлган эки жаңгактын бирин асманга, бирин жерге түшүргөн ошол эле күч менен, эки Күн коюлса; бирин жогору көтөрөт, бирин төмөн түшүрөт.

Бул жөнөкөй, кемчиликтүү, жалган мүмкүнчүлүктө нуранийет, шеффафийет, интизам, имтисал жана мувазене сырлары менен эң чоң нерсе эң кичине нерсеге терең болот. Чексиз, эсепсиз нерселер бир тек нерсеге тең болуп көрүнөт.

Албетте, Кадир-и Мутлактын* өзүнө тиешелүү жана чексиз, абдан сонун болгон кудуретинин нурдуу чагылуусу жана нерселердин ич жүзү жана нерселердин эвамир-и теквинийесине* кемал-и имтисалы* жана мүмкүнчүлүктүн болуусунун жана болбоосунун теңдигинен турган мүмкүнчүлүгүндөгү өлчөм сыры менен; азкөп, чоңкичине Ага баары бир болгон сыяктуу бардык адамзатты бир тек адам сыяктуу бир гана үн салуу менен Хаширге алып келе алат.

Ошондой эле бир нерсенин күчтүүлүгү жана алсыздыгы боюнча даражалары ал нерсенин ичине терсинин катышуусу бо лот. Мисалы: ысыктын даражасы муздактын катышуусу менен билинет. Сулуулуктун даражасы, тири сууктуктун катышуусу менен, жарыктын даражасы караңгынын катышуусу менен билинет.

Бирок, бир нерсе туруктуу болсо, ары-зи* болбосо, анын терси ага аралаша ал-байт. Анткени, жем-и зыддейн* керек болот. Бул болсо адам ишенбей турган нерсе. Демек, негизги, туруктуу болгон бир нерседе даража жок.

Кадир-и Мутлактьш*кудурети туруктуу, мүмкүнчүлүк сыяктуу арызи* эмес жана кемал-и мутлакта. Анын терси болгон алсыздык болсо мүмкүн эмес да аралаша алгандай. Демек, бир жаз айын жаратуу Зат-ы Зулжелалине* бир гүл сыяктуу опо-ңой. Эгерде себептер жаратты деп айтылса бир гүл бир жаз айы сыяктуу оор болот. Ошондой эле, бардык адамдарды тирилтип хаширге алып келүү бир нефисти тирилтүүсү сыяктуу опоңой болот.

Хашир Маселесинин башынан баштап бул жерге чейин болгон тамсил көрүнүштөрүн жана акыйкаттарына тиешелүү баяныбыз Кур'ан-ы Хакимдин берекетинен болду. Нефисти таслимге, жүрөктү моюн сундуруудан турат. Чыныгы сөз болсо Кур'андыкы. Анткени, сөз деп Кур'анды айтат жана сөз Аныкы. Угалы:-

Дагы ушулар сыяктуу Кур!андын Баяндаган Аяттарын угуп, аменна ве саддакна* дейлик. . .

Эй ушул рисалени ынсап менен ынтаа коюп уккан тууган! "Эмне yчyн бул « Онyнчy Сөздү" толугу менен түшүнө албаи жа там?" - Дебе. Жана толук түшүнбөгөнүң буша^ман болбо. Себеби, Ибн-и Синадаи акылдуу адам

اَلْحَشْرُ لَيْسَ عَلَى مَقَايِيسَ عَقْلِيَّةٍ

деп айткан. "Ыйман келтиребиз, бирок акыл бул жолдо кете албайт", - деп өкүм берген экен.

Ошондой эле бардык Ислам Аалимдери: "Хашир - ооздон оозго айтылып келген массле. Далили - ташымалдоо. Акыл менен түшүнүрүүгө болбойт", - дешип биргелешип чечим беришсе, албетте ошончолук терең жана абдан жогору бир жол.бат эле акылдын жалпы жолунун өкүмүнө өтө албайт. Кур'ан-ы Хакимдин берекети менен жана Халык-ы Рахимдин рахмети менен ушул таклиди* сынган жана таслими* бузулган кылымда ошол терең жана бийик жолду бул даража бизге ихсан кылып бергени үчүн миң мертебе шүгүр кылышыбыз керек. Анткени, ыйманыбыздын куткарылуусуна жетиштүү келет. Канчалык түшүнсөк ошого каннаттанып кайрадан талкуулап окуп түшүнүгүбүздүн артуусуна аракеттенишибиз керек.

Хаширге акыл менен барылбагандын бир сыры мындайча: Улуу Хашир Исм-и Азамдын чагылуусу менен болгондугунан Женаб-ы Хактын Исм-и Азамынын жана ар бир ысмынын жогорку мертебесиндеги чагылуусу менен көрүнгөн чоң иштерди көрүү жана көрсөтүү менен Улуу Хашир жаз көктөмү сыяктуу опоңой далилденет жана ага тахкики (чыныгы) ыйман келтирилет.

Ушул "Онунчу С0зд0"Кур'андын берекети менен ошентип көрсөтүлөт жана көрүнөт. Болбосо акыл тар жана кичинекей эрежелери менен жекеме-жеке жалгыз калса алсыз калат, таклидке мажбур болуп калат.

Онунчу Сөздүн Маанилүү Биу Зейли* Жана Кошумчасынын Бир Бөлүгү

فَسُبْحَانَ اللَّهِ حِينَ تُمْسُونَ وَحِينَ تُصْبِحُونَ وَلَهُ اْلحَمْدُ فِى السَّموَاتِ وَاْلاَرْضِ وَعَشِيًّا وَحِينَ تُظْهِرُونَ يُخْرِجُ اْلحَىَّ مِنَ اْلمَيِّتِ وَيُخْرِجُ اْلمَيِّتَ مِنَ اْلحَىِّ وَيُحْيِى اْلاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَكَذلِكَ تُخْرَجُونَ * وَمِنْ اَيَاتِهِ اَنْ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ اِذَا اَنْتُمْ بَشَرٌ تَنْتَشِرُونَ وَ مِنْ اَيَاتِهِ اَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ اَنْفُسِكُمْ اَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا اِلَيْهَا وَ جَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَ رَحْمَةً اِنَّ فِى ذلِكَ َلآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ وَمِنْ اَيَاتِهِ خَلْقُ السَّموَاتِ وَاْلاَرْضِ وَاخْتِلاَفُ اَلْسِنَتِكُمْ وَ اَلْوَانِكُمْ اِنَّ فِى ذَلِكَ َلاَيَاتٍ لِلْعَالِمِينَ وَ مِنْ اَيَاتِهِ مَنَامُكُمْ بِالَّيْلِ وَ النَّهَارِ وَابْتِغَآؤُكُمْ مِنْ فَضْلِهِ اِنَّ فِى ذَلِكَ َلاَيَاتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ وَ مِنْ اَيَاتِهِ يُرِيكُمُ الْبَرْقَ خَوْفًا وَ طَمَعًا وَ يُنَزِّلُ مِنَ السَّمَآءِ مَآءً فَيُحْيِى بِهِ اْلاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا اِنَّ فِى ذلِكَ َلاَيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ وَمِنْ اَيَاتِهِ اَنْ تَقُومَ السَّمَآءُ وَاْلاَرْضُ بِاَمْرِهِ ثُمَّ اِذَا دَعَاكُمْ دَعْوَةً مِنَ اْلاَرْضِ اِذَا اَنْتُمْ تَخْرُجُونَ وَ لَهُ مَنْ فِى السَّموَاتِ وَ اْلاَرْضِ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ وَ هُوَ الَّذِى يَبْدَؤُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ وَ هُوَ اَهْوَنُ عَلَيْهِ وَلَهُ اْلمَثَلُ اْلاَعْلَى فِى السَّموَاتِ وَاْلاَرْضِ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

Ыймандын бир уюлун көрсөткө н бул Семави* Улуу Аяттардын жана Хаширди далилдеп берген ушул ыйык улуу далилдердин чоң сыры бул "Тогузунчу Шоолада"баян кылынат. Жагымдуу бир Раббаний жардам; мындан отуз жыл мурун Эски Саид* жазган тефсирдин* кириш сөзү болгон "Мухакемат" наамындагы чыгарманын акырында "Экинчи Максат": Кур'анда Хаширге ишаарат эткен эки аят тефсир этилет жана баян кылынат.

деп токтоп калыптыр, улантып жаза албаптыр. Халык-ы Рахимиме далилдердин саны кан-ча болсо ошончо жана Хаширге ишаарат кылган канча белги бар босо ошончо шүгүр жана хамд болсун, отуз жыл өткөндөн кийин ихсан кылып берди.

Ооба, мындан отуз жыл мурун ошол эки аяттан биринчиси болгон ушул:

Аллахтын кабарынын эки жаркырак жана абдан күчтүү далилдери жана тефсирлери деп эсептелген "Онунчу Сөз" менен "Жыйырма Тогузунчу Сөздү" тартуулады. Динсиздердин жаагын жап кылды. Ошондой эле, Хаширге болгон ыймандын талкаланбас ошол эки бекем чебинен тогуз-он жыл кийинки экинчи аяты болгон ба-ян кылынган улуу аяттын тефсирин бул рисале менен ихсан кылды. Мына бул "Тогузунчу Шооля" айтылып өткөн аяттары менен ишаарат кылынган "Тогуз Улуу Макам"жан& бир маанилүү "Кириш Сөздөн"турат.

( Хаширге ыйман келтирүүнүн абдан чоң рухий пайдаларынан жана өмүрдөгү натыйжаларынан бир гана чоң натыйжаны кыскача баян үчүн жана адамзаттын жашоосуна, айрыкча коомдук турмушка канчалык керектүү жана кажаты бар экендигин көрсөтүү үчүн жана бул хаширге ыйман маселесинен абдан көп хүжжеттеринен (далилдер) бир гана улуу хүжжетти кыска жана нуска кылып көрсөтүү үчүн жана ошол Хаширге ыйман келтирүүнүн канчалык апачык жана шексиз, күмөнсүз болгонун түшүндүргөн эки чекит)

БИРИНЧИ ЧЕКИТ: Акыретке ыйман келтирүү; коомдук жашоого жана адам-заттын жекечелиги, чыныгы негизи жана саадатынын, кемалатынын негиздери болгондугуна жүздөгөн далилдеринен салыштыруу түрүндө жалгыз Төрт Далилшге ишаарат этебиз:

БИРИНЧИСИ: Адамзаттын жартысын ээлеген кичинекей балдар жалгыз гана Бейишке ишенүү пикири менен өлүмдөргө жана казаларга каршы чыдай алышат. Алсыз жана назик денелеринде бир ру-хий кубат таба алышат. Жана ар нерседен тез эле ыйлаган чыдамсыз мүнөздүү рухтарында ошол Бейишке ишенүү менен бир үмүт таап, кубанычшаттык менен жашай алышат.

Мисалы, Бейишке ишенүү менен мындай дей алышат: "Менин иним же болбсо досум өлдү, Бейиштин бир кушу болду. Бейиште учуп жүрөт, бизден жакшыраак өмүр сүрүүдө". Бейиш болбосо, ар убакыт айланасында өзүндөй балдарын жана чоң кишилердин өлүмдөрү; ошол алсыз балдардын үрөйүн учуруп коркутуусу, чыдамсыздыктарынан жана рухий күчтөрүн таш талкан кылып талкалап, көздөрү менен бирге рух, жүрөк, акыл сыяктуу бардык сезимдерин да ошентип ыйлаттырмак; же өлүп же бактысыз бир жинди болуп калмак.

ЭКИНЧИ ДАЛИЛ: Адамзаттын - бир жактан алганда - жартысын түзгөн карыялар жалгыз гана акыретке ыйман келтирүү менен жакында бара турган мүрзөгө каршы көңүлүн жубата алат. Жана абдан көнүп калган дүйнөлүк жашоосунун жакында өчүүсүнө жана сонункызык дүйнөлөрүнүн бүтүүсүнө каршы өздөрүн соорото алышат жана жаш баланыкына окшогон сезимтал рухтарында жана мүнөздөрүндө өлүмдөн жана айрылуудан чыккан кайгылуу жана коркунучтуу үмүтсүздүккө каршы жалгыз гана түбөлүктүү жашоо болгон Бейишке ишенүү үмүтү менен чыдай алышат. Бейиш болбосо, аёго ылайык урматтуу карыялар, тынчтыкка жана жүрөк ырахатына абдан муктаж ошол убайымчыл аталар жана апалар ушундай бир рух кайгысына жана жүрөк ооруусуна туш келишмек; бул дүйнө аларга зулумдуу бир зындан жана өмүр дагы муңдуу бир азап болмок.

ҮЧҮНЧҮ ДАЛИЛ: Адамзаттын коомдук турмушундагы жашоосунда чоң роль ойногон жаштар, өспүрүм балдар, ордунда жөн турбай ойноктогон сезимдерин, чектен ашып кеткен нефистерин зордуктоодон, зулумдан жана кыйратуудан токтоткон жана күндөлүк жашоо агымын сактаган жалгыз гана Тозок Коркуусу. Болбосо, Тозок жок болсо "Ким күчтүү болсо ал жеңет"эрежеси менен ошол мас жаштар сезимдерине азгырылып бечара алсыздарга, күчсүздөргө Дүйнөнү Тозокко жана бийик адамгерчиикти абдан кутурган айбанчылыкка айлантып салышмак.

ТӨРТҮНЧҮ ДАЛИЛ: Адамзаттын дүйнөлүк жашоосунда эң жаматтуу борбор жана эң негизги зенберек (айлана) жана дүйнөлүк саадат үчүн бир Бейиш, бир башпаанек жана коргоно турган жер болсо - үй-бүлө турмушу. Ар кимдин үйү- анын кичине бир дүйнөсү болуп саналат. Ошол үй жана үй-бүлө турмушу жана бакыттаалайы болсо; сүйүү менен тыгыз байланышкан токтоо жана туруктуу урмат жана чыныгы, мээримдүү ырайымдуулук менен болушу мүмкүн. Жана бул чыныгы урмат жана ырайым болсо; түбөлүктүү бир достук жана бүтпөс бир жолдоштук жана чексиз бир биримдик жана түгөнбөс-бүтпөс бир заманда жана учукыйырсыз бир өмүрдө бир-бири менен атальщ балалык, достук, туугандык байланыштардын болуусу пикири менен, ишеничи менен болушу мүмкүн.

Мисалы, мындай дей алат: "Бул жуба-йым түбөлүктүү бир ааламда, түбөлүктүү бир жашоодо бүтпөс өмүрлүк жолдошум. Азырынча картайып жүзүнөн сулуулугу, көркү кетсе дагы зыяны жок. Себеби, тү-бөлүктүү бир сулуулугу бар жана бир күнү кайтып келет. Мынадай түбөлүктүү достук үчүн эч нерсемди аябаймын жана ар кандай ырайымдуулукту ал үчүн кыламын", - деп ошол картайган зайыбына сулуу Бейиш кыздарындай сүйүү менен, боор ооруу менен өзүн өзү жооткото алат. Бейишке ишенич жок болсо, кыска бир эки сааттык алдамчы жалган жубайлыктан кийин түбөлүктүү айрылуу жана ажырашууга туш келген достук - албетте өтө туруксуз, жалган, негизсиз жана айбан сыяктуу өз уруусунан болгондугу үчүн гана мээримдүүлүк жасоо, боор ооруу маанисинде жалган ырайым жана жасалма урмат бере алат. Жана айбанатта бар болгон сыяктуу башка пайдалар жана башка сезимдер ошол урмат менен ырайымды жеңип, ошол дүйнө Бейишин тозокко айлантып салат.

Мына, Хаширге ыйман келтирүүнүн жүздөгөн натыйжаларынан бири - адамдын коомдук турмушуна тийгизген пайдасы чоң. Жана ушул бир гана натыйжанын жүздөгөн жакшы жактары жана пайдалары жогоруда айтылган төрт далилге башкалары салыштырылса Хаширдин акыйкат экендиги, чын экендиги жана бар боло тургандыгы адамзаттын улуу акыйкаты жана жалпы кажаты даражасында бат эле билинет. Балким, адамзаттын курсагындагы муктаждыктын бар экендиги тамактардын бат экендигине далилдик кылат жана апачык билинет.

Эгерде бул Хашир акыйкатынын натыйжалары адамзаттан чыкса; ошол абдан маанилүү, бийик жана хайаттар* болгон адамгерчиликтиң ич жүзү кир, микроп уясы сыяктуу сасык тарпка айланып кала тургандыгын далилдейт. Адамзатты башкаруу, адеп-ахлактары жана коомдук жашоосу менен абдан алек болгон социологдор, саясатчылар, эстетика, этика дегендердин кулактарына күмүш сырга!!! Бул бош жерди эмне менен толтура алышат?Жана бул тереңжараларды эмне менен айыктыра алышат?

ЭКИНЧИ ЧЕКИТ: Хаширдин бар экендигине эсепсиз көп далилдеринен имандан башка шарттарынан келген ша-хадаттарынын корутундусунан чыкан бир 'далилди абдан кыскача баяндайт. Мындайча:

Хазрет-и Мухаммед Алейхисселату Весселамдын пайгамбарлыгына далилдик кылган бардык мужизелери жана пайгам-барлыгынын бардык далилдери жана акыйкатынын бардык далилдери биригишип хаширдин бар экендигине күбө болуп далилдешет. Анткени, бул адамдын өмүр бою жасаган иштери, максаттары, Вахданийеттен кийин хаширде биригип жыйналат. Ошоңдой эле жалпы пайгам-барларды кубаттаган жана кубаттаткан бүткүл мужизелери жана хүжжеттери ошол эле акыйкатка күбө болот.Ошондой эле,

وَ بِرُسُلِهِ сөзүнөн келген шахадаты апачык даражага чыгарган

وَ كُتُبِهِ шахадаты да ошол эле акыйкатка күбө болот.Мындайча:

Башта Кур'ан-ы Мужиз-ул Баяндын* хак экендигин далилдеген бардык мужизелери, хүжжеттери жана акыйкаттары биригишип хаширдин бар экендигине жана боло тургандыгына шахадат этишип далилдешет. Анткени, Кур'андын үчтө бири - Хашир. Жана көптөгөн сүрөөлөрдүн баштарында хашир жөнүндө абдан күчтүү аяттар бар. Кээде апачык түрдө, кээде ишаарат менен миндеген аяттары менен ошол эле акыйкаттан кабар берет, далилдейт жана көрсөтөт. Мисалы:-

( اِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ )( يَآ اَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ اِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَيْءٌ عَظِيمٌ )

( اِذَا زُلْزِلَتِ اْلاَرْضُ زِلْزَالَهَا )( اِذَا السَّمَآءُ انْفَطَرَتْ )( اِذَا السَّمَآءُ انْشَقَّتْ )

( عَمَّ يَتَسَآءَ لُونَ )( هَلْ اَتَيكَ حَدِيثُ الْغَاشِيَةِ )

сыяктуу отузкырк сүрөөлөрдүн баштарындагы хаширдин бардык күчтүү акыйкатын каинаттын эң маанилүү жана ва-жиб* бир акыйкаты болгонун көрсөтүү менен бирге башка аяттар дагы ошол акыйкаттын түрдүү түрдүү далилдерин ба-ян этип ынандырат.

Кызык, жалгыз гана бир аяттын бнр гана ишаараты көзүбүздүн алдында Ислам илимдеринде көп жолу илимий жана кевний (дүйнөлүк) акыйкаттарын бизге жемиш кылып берген бир китептин мындай миңдеген шахадаттары менен жана давалары (идея) менен Күн сыяктуу көрүнгөн Хаширге ыйман келтирүүнүн акыйкатсыз болуусу -. Күндү жок деп эсептөө, балким каинаттын бар экендигине ишенбөө сыяктуу эч бир мүмкүнчүлүгү барбы? Жана кылуу жүз эсе мүшкүл жана жалган болбойбу?

Кызык, бир гана Султандын бир гана ишаараты жалган болбоо үчүн кээде бир полк аскер кыймылга келип салгылашканда, ошол абдан токтоо жана иззеттүү* Султандын миңдеген сөздөрүн жана убадаларын, техдиттерин (коркутуу менен эскертүү) жалганга чыгаруу эч мүмкүн бекен боло алсын? Жана акыйкатсыз болуусу мүмкүнбү?

Кызык, он үч кылымда үзгүлтүксүз, эсепсиз көп рухтарга, акылдарга, жүрөктөргө, нефистерге хак жана акыйкат менен өкүм кылган, тарбиялаган жана башкарган бул мааневи* Султан-ы Зиишандын (Шаңдуу Султан) бир гана ишаараты мындай акыйкатты далилдөөгө жетиштүү болуп турганда, миңдеген ачык ачык түшүндүрүүлөр менен бул Хашир акыйкатын көрсөтүп далилдегенден кийин ошол акыйкатты тааныбай койгон бир караңгытүркөй акмак үчүн Тозоктун азабы керек болбойбу? Тозокко салуу адилетүүлүктүн так өзү эмеспи?

Ошондой эле заманына, дооруна жараша өкүм кылган асмандан келген бардык барак кагаздар жана ыйык китептер дагы бүткүл келечекке жана жалпы заманга өкүмчүлүк кылган Кур'андын ачыктамалары менен түшүндүрмөлөрү менен кайра кайра кайталаган баян жана далилдеген хашир акыйкатын кылымдарга жана заманга жараша ошол акыйкатты кескин түрдө кабыл этүү менен бирге түшүндүрмөсүз, пардалуу жана кыскача түрдө баян, бирок күчтүү идциаларды (алдыга сүрүлгөн ой, идея) жана далилдери - Кур'андын давасын (идеясын) миңдеген кол кою менен кубатташат.

Бул баянга байланыштуу Мүнаажаат Рисалесинин* аягында "Акыретке ыйман келтирүү" шартына башка шарттардын айрыкча, "Русул (элчилер)" жт& "Күтүб (китептер)"түн шахадаттарын жалбаруу түрүндө айтылган абдан күчтүү жана жыйынтыктуу түрдө бардык күмөндөрдү, шектерди жок кылган Хаширдин бир далили эч өзгөрүлбөстөн бул жерге кирди. Мындайча: Мүнаажатта деген: Эй ырайымдуу Раббим! Расул-и Экремиңдин таалими менен жана Кур 'ан-ы Хакимиңдин сабагы менен мына муну түшүндүм: Оболу Кур 'ан жана Расул-и Экремиңдин аркасында бардык ыйык китептер жана Пайгамбарлар бул дүйнөнүн ар тарабында үлгүлөрү көрүнгөн жалалдуу жана жамалдуу ысымдарыңдын чагылуулары мындан жаркырак бир түрдө эбед-үл абадда* улана тургандыгын жана бул жалган дүйнөдө ырайымдуу чагылуулары, үлгүлөрү көрүнгөн ихсанатыңдын мындан да шааншөкөттүү жаркырак бир түрдө бакыттаалай жеринде улана тургандыгына жана түбөлүктүүлүгүнө жана бул кыска дүйнөлүк өмүрдө аларды тамшана караган жана сүйүү менен достук курган ашык кулдарыңдын тигил эбеди дүйнөдө да бирге болууларына ижма* жана иттифак менен шахадат, далил жана ишаарат кылышат.

Ошондой эле жүздөгөн күчтүү мужизелериңе жана кескин аяттарыңа таянып башта Расул-и Экремиң жана Кур'ан-ы Хакимиң болуп бардык нурдуу рухтардын ээлери болгон Пайгамбарлар жана нурдуу жүрөктөрдүн ээлери болгон Олуялар менен бардык өткүр жана нурдуу акылдардын кайнар булактары болгон сыддыкиндер*, асмандан түшкөн бардык барактарда жана ыйык кителтерде сенин абдан көп кайталаган убадаларыңа жана катуу эскертүүлөрүңө таянып, ошондой эле сенин Кудурет, Рахмет, Инайет, Хикмет, Желалжана Жамал сыяктуу акыретти талап кылган ыйык сыпаттарыңа, шааныңа, иззет-и Желалиңе жана Салтанат-ы Рубу-бийетиңе* ишенил ошондой эле акыреттин издерин жана анын бар экендигин билдирген чексиз кешфийаттарыңа* көрүүлөрүнө жана илмелйакин*, айнелйакин* даражасында болгон ыймандарына жана ишеничтерине жараша түбөлүктүү бүтпөс бакыттаалайды адамдарга кабар берип сүйүнчүлөпжатышат. Атеисттер үчүн Тозокжана Кудайга ишенип буйругун аткаргандарга кабар берип жарыялап жатышат. Кубаттуу ыйман келтирип шахадат кылышууда. Эй Кадир-и Рахим!

Эй Рахман-ы Рахим! Эй Садык-ул Ва 9дил- Керим!

Эй Иззет, Улуулук жана Желал ээси Каххар-ы Зулжелал!

Мынчалык көп ишенимдүү досторуңду, мынчалык көп убадаларыңды, мынчалык көп сыпаттарыңды, иштериңди жалганчы кылуу, жокко чыгаруу жана Салтанат-ы Рубубийетиңдин кескин түрдө талап кылган нерселерин жокко чыгарып жасабоо жана сенин сүйгөнжана аларда сага ишеннп моюн сунуп баш ийүү менен өздөрүн сага сүйдүргөн чексиз көп кулдарыңдын Акырет үчүн кылган иштерин жана жалбарууларын кабыл этпөө, укпай коюу жана сага баш көтөрүү менен сснин убадаларыңа ишенбеген, сенин Улуу Улуулугуңа тийишкен, Иззет-и Желалиңе* тил тийгизген жана Улухийетиңдин касийетине тийишкен жана Шефкат-ы Рубубийетиңди* иренжиткен динсиздерди жана атеисттерди, Хаширге ишенбегендерди колдоодон, ырастоодон жүз миң эсе алыссың, ыйыксыңжана чексиздаража мүнез-зехсиң*, улуусуң. Мындай чексиз зулумдан, чексиз жийиркеничтүү нерседен сенин ошол чексиз адилеттүүлүгүңдү жана чексиз Жамалыңды, чексиз Рахметиңди чексиз даража узакдеп билебиз.

Жана бардык күчүбүз менен ыйман келтиребиз: Ошол жүз миңдеген садык элчилериң, салатанатыңдын жарчысы болгон эсепсиз көп чынчыл пайгамбарлар, асфиялар*, олуялар; хаккалйакин*, илмелйакин* жана айнелйакин* түрдө сенин тиги дүйнөдөгү рахмет казыналарьща түбөлүктүү бүтпөс ааламдагы ихсанатьщдын казыналарына жана саадат жериндс толугу менен көрүнгөн ажайыптуу ысымдарыңдын укмуштай сонун чагылууларына шахадаттары хак жана акыйкат. Ишаараттары туура жана орундуу. Сү-йүнчүлөрү садык жана бар болгон нерсе. Жана алар бардык акыйкаттардын бор-бору, Күнү жана коргоочусу болгон "ХАК" ысмыңдын эң чоң бир шооласы: бул Хаширдин улуу акыйкаты болгонуна ыйман келтиришип, сенин буйругуң менен сенин кулдарыңа Хак айланасында са-бак берип жатышат. Жана акыйкаттын так өзү деп эсептешип таалим берип жатышат.

Йа Рабби! Булардын дарсы жана таалимдеринин акысы жана урматы үчүн бизге жана Рисале-и Нур шакирттерине толук ыйман жана бул дүйнөдөн ыйман менен кетүүнү насип кыл! Жана биздерди алардын шефааттарына бөлө! Амин!

Ошондой эле кандайча Кур'андын, балким асмандан түшкөн китептердин бардыгынын хак экендигин далилдеген жал-пы далилдер, хүжжеттер жана Хабибуллахтын (пайгамбарыбыз), балким бардык пайгамбарлардын пайгамбарлыгын далилдеген жалпы мужизелер жана далилдер бүт бардыгы биригишип эң чоң маселе болгон Акыреттин бар экендигине ишаарат кылышат. Так ошондойчо Важиб-ул Вүжуд болгон Аллахтын бар экендигине жана бир экендипше шахадат эткен көптөгөн далилдери бүт бардыгы биригишип Рубубийеттин жана Улухийеттин эң чоң жери жана ылайыгы болгон Саадат жеришш жана түбөлүктүү ааламдын бар экендигине. ачыла тургандыгына шахадат этишет. Анткени, Зат-ы Важиб-ул Вужуддун* бар экендиги, ошондой эле жалпы сыпаттары, ошондой эле көптөгөн ысымдары, ошондой эле Рубубийет, Улухийет, Рахмет, Инайет, Хикмет, Адалет сыяктуу сыпаттары, шаандары түбөлүктүү Акыретти керек кылгандай түбөлүктүү ааламды талап кылат жана сыйлык берүү жана жаза берүү үчүн Хаширди талап кылышат.

Эзели, Эбеди бир Аллахтын бар экенди-п-1 ырас болсо, албетте Улухийет салтанагъшын бүтпөс жери болгон тигил дүйнө да бар. Бул каинатта жана жандуу нерселерде абдан айбаттуу, хикметтүү жана мээримдүү бир Рубубийет-и Мутлаканын бар экени көрүнүүдө, андай болсо ошол Рубубийеттин айбатын үндөбөөдөн, хикметин бош нерселиктен жана мээримдүүлүгүн душмандыктан куткарган түбөлүктүү бүтпөс бир саадат жери болот жана ал жерге кирилет.

Ошондой эле, көз менен көрүнгөн бул санак жеткис ниметтер, ихсаңцар, белектер, керемдер, инайеттер (жардам), рахметтер, ырайымдар - кайып пардасынын аркасында бир Зат-ы Рахман-ы Рахимдин бар экендигин өчпөгөн акылдарга, өлбөгөн тирүү жүрөктөргө көрсөтөт. Албетте, ниметти шылдыңдоодон, ихсанды алдатуудан, инайетти душмандыктан, рахметти азаптан жана лүтуф менен керемди кы-янаттан коргогон жана ихсанды ихсан кылган жана ниметти нимет кылган бир түбөлүктүү ааламда түбөлүктүү өчпөс өмүр бар жана болот.

Ошондой эле жаз көктөмү мезгилинде жер бетинин алакандай тар барагына жүз миң китепти бир-бири ичине катасыз жазган бир Кудурет Каламы көзүбүздүн алдында чарчабастан иштеп жатат. Жана ошол Калам Ээси жүз миң жолу убада жана сөз берген:

"Бул тар жерде аралаш жана бир-бири ичинде жазылган жаз көктөмү китебиненда оңоюраак, кенен бир жерде сонун жана өлбөс бир китепти жазамын жана силерге окуттурамын", - деп бардык кабарларда ошол китептен сөз кылууда. Албетте ошол китептин негизи жазылып коюлган жана Хашир менен түшүндүрмөлөрү жа-зылат. Жана жалпы элдин амал дептери да тиркелет.

Ошондой эле бул Дүйнө шары көптөгөн макулуктары менен жана көп жолу алмашкан түрдүү түрдүү жашоо ээлеринин жана рухтардын ээлеринин үйлөрү, чыккан жери, фабрикасы, көргөзмөсү, махшери, жыйынтыгы, натыйжасы, жаратылыш себеби болуп абдан чоң мааниси бар: Кичинекейлиги менен бирге килейген асманга каршы тең тутулган, асмандан келген кабарларда дайыма

деп айтылат. Жана бул негиздеги Дүйнө шарынын ар тарабына өкүм кылган жана көптөгөн макулуктарына бийлигин жүргүзгөн жана көптөгөн жандуу нерселерди жеп-ичүүгө муктаж кылып өзүнүн айланасына топтогон жана көптөгөн сан'аттарын өзүнүн каалоолоруна карай жана муктаждыктарынын эрежелери менен ушундай сонун тартипке салып, көргөзмөдө көрсөтүп жана абдан ажайыптуу кылып ксоздоп жана антиквардык* түрлөрүн тизме барак сыяктуу ар бир жерде ушундай топтоп кооздойт, жалгыз гана адам менен жиндердин назарларын эмес, балким асмандын жана каинаттын назарын, алкыштоолорун жана Каинаттын Ээсинин назарын буруу менен абдан чоң маани жана баа алган жана буйругу менен каинаттын жарайтылыш хикмети (себеби) жана чоң натыйжасы, кымбат мөмөсү жана Жер Шарынын халифеси (башкаруучусу) болгондугун илими менен, сан'аты менен көрсөткөн жана Дүйнө жагында Ааламдардын Устасынын мужизелүү санаттарын, чебер чыгармаларынын абдан сонун түрдө көрсөткөнү үчүн жана шурудай кылып тизип ирээтке келтиргендиги үчүн баш көтөрүү жана атеисттиги менен бирге Дүйнөдө азап бербей жана азап көрүүсү кийинкиге калтырылган жана бул кылган кызматы үчүн кийинкиге калтырылууга уруксаат берилип максатьша жеткен адамдардын да түрлөрү бар.

Жана бул негиздеги адамзаттын түрү мүнөз жана жаратылыш жагынан абдан күчсүз, алсыз жана абдан кедейлиги жана алсыздыгы менен бирге чексиз муктаждыгы жана убайымдуу болуп туруп бардык күчүнүн жана эркинин тышында болуп килейген Дүйнө шарын ошол адам-заттын түрүндөгү адамдарга керектүү болгон ар түрдүү кайнактарга жана ар түрдүү даамдарга кампа жана адамзатка жага турган ар түрдүү малдарга бир дүкөн кейпине келтирген абдан күчтүү жана хикметтүү, мээримдүү бир Мутасаррыф* бар; адамзаттын түрүнө карайт, тамактандырат, багат, каалаган нерсесин берет.

Жана бул акыйкаттагы бир Раб; адам-затты сүйөт, ошондой эле Өзүн адамдарга сүйдүрөт, Өзү түбөлүктүү, өлбөс, ошондой эле түбөлүктүү ааламдары бар9 ошондой эле ар бир ишти адилеттүүлүк менен кылат жана ар бир нерсени хикмет менен жасайт. Ошондой эле бул кыска Дүйнөлүк жашоодо жана бул адамзаттын кыска өмүрүндө, бул тсз элс өтүп кетүчү жалган дүйнөгө ошол эле Хаким-и Эзелинин* ай-баттуу салтанаты, түбөлүктүү бийлиги сыя албайт. Адамзатта болгон жана ка-инатын тартиптүүлүгүнө, адилеттүүлүгүнө, ченемдүүлүгүнө жана сулуу жамалына ылайык болбогон терс, абдан чоң зулумдары, баш көтөрүүлөрү жана нимет берүүсүнө, аны мээримдүүлүк менен азыктандырган Кудайга каршы кыянаттары, Ага ишенбөөлөрү, атеисттиги бул дүйнөдө жазасыз калып; каардуу заалим жашоосун ырахат менен өткөрөт, бечара кордук көргөндөр кыйналуулар менен өмүр сүрүшөт. Жана жалпы каинатта издери көрүнгөн ушул адилеттүүлүктүн ич жүзү болсо; кайра тирилбөө үчүн өлгөн ошол кан ичээр заалимдердин жана үмүтсүз зулумга учураган кордук көргөн адамдардын өлүп бара жаткандагы тең ахы-балдарына таптакыр каршы келет, уруксаат бербейт.

Жана кандайча каинаттын Ээси каинаттан Жерди жана Жерден адамзатты андап алып, абдан чоң бир маани берди. Так ошондойчо да адамзаттан да Рубуби-йетинин максатына шайкеш келген жана өздөрүн ыйман жана таслим* менен Ага сүйдүргөн чыныгы инсандар болгон пайгамбарларды, олуяларды жана асфияларды тандап алып өзүнө дос жана мухатаб (угуучу) кылып, аларды мужизелер жана жардам берүүлөр менен сыйлап, душмандарын семави* токмоктор менен жазаландырууда. Жана бул кымбаттуу, сүйүктүү досторунан да алардын имамы жана ардактуусу болгон Мухаммед Алей-хисселату Весселамды тандап алып, Дүйнө шарынын жартысын жана адамзаттын беште бирин узун кылымдар бою Анын нуру менен нурландырууда. Бул каинат Ал үчүн жаратылгандай бардык максаттары Аны менен жана Анын дини менен, Кур'аны менен көрүнүүдө.

Жана ошол абдан кымбаттуу, миллиондогон жылдар бою жашай турганчалык чексиз кызматтарынын акыларын, чексиз бир заманда алууга ылайык жана акылуу болуп турганда, абдан көп машакаттар жана салгылашуулар ичинде 63 (алтымыш үч) жыл кыска бир өмүр берилиптир. Кызык, эч бир жактан эч бир мүмкүнчүлүгү, эч бир ыктымалы, эч бир жөндөмү бар бекен: Ошол адам, бардык пайгамбарлар жана достору менен бирге тирилбесин?!

Азыр да рух боюнча тирүү болбосун?! Тү-бөлүктүү өлүм менен өлүшсүн?! Хаша, жүз миң жолу хаша жана келла!!! Бүткүл каинат жана ааламдын акыйкаты Ал адамдын тирилүүсүн каалашат жана жашоосун Каинаттын Ээсинен талап кылышат.

Жана Жетинчи Шоола болгон "Айет-үлКүбрада9'ар бири бир тоонун күчүндөй отуз үч дапдаана ижма-ы азим* мына муну далилдешкен: Бул каинат бир гана колдон чыккан. Жана жалгыз Бирөөнүн гана мүлкү. Жана кемалат-ы илахийенин* негизи болгон Вахдетин* жана Ахадийетин* апачык кылып көргөзүшкөн. Вахдет жана Ахадийет менен бардык каинат, ошол Зат-ы Вахиддин* буйрук угуучу аскерлери жана баш ийген кызматкерлери сыяктуу болушат. Акыреттин келүүсү менен кемалаты ылдыйкы даражага түшүүдөн жана бүтпөс адилеттүүлүгү шылдындуу зулумдан; жана ааламды жаратуудагы хикметти керексиз бош нерселиктен жана кенен рахметти оюн болсун деп азап берүүдөн, иззет-и кудурети* кордолгон алсыздыктан кутулушат, ыйык тутулушат.

Албетте жана албетте Акыретке ыйман кслтирүүнүн жүздөгөн акыйкатынан бул жогоруда айтылып өткөн сегиз акыйкаттардын талап кылуусу менен; Кыямат Ка-йым жүрөт, Хашир болот, сыйлык жерй жана жазаландыруу жери ачылат.... Неге дегенде Дүйнө шарынын айтылып өткөн мааниси жана борбору, адамзаттын маанилүүлүгү жана кадыр-баркы билинсин. Жана Дүйнө шары менен адамзаттын Жаратуучусу Рабби болгон Мутасаррыф-ы Хакими* жогоруда айтылып өткөн адилеттүүлүгү, хикмети, рахмети, салтанаты дайыма туруктуу кала алсын. Жана ошол түбөлүктүү өлбөс Рабдын жогоруда айтылган чыныгы достору жана ашыктары түбөлүктүү өлүмдөн кутулсун. Жана ошол достордун эң чоңу жана эң кымбаттуусу, бүткүл каинатты ыраазы кылган ы-йык кызматтарынын акысын алсын. Жана Султан-ы Сермединин* кемалаты кем-чиликтен жана катадан, кудурети алсыздыктан, хикметй азгынчылыктан жана адилети зулумдан узак турсун, ыйык тутулсун.

Жыйынтык: Аллах бар болсо, албетте Акырет да бар... Ошондой эле, кандайча: Жогоруда айтылган үч ыйман шарттары аларды далилдеген бардык далилдери менен Хаширге шахадат жана ишаарат кылышат, так ошондойчо:

وَ بِمَلئِكَتِهِ وَ بِالْقَدَرِ خَيْرِهِ وَ شَرِّهِ مِنَ اللَّهِ تَعَالَى

болгон ыймандын алты шарттарынан экөөсү да Хаширди талап кылышып, күчтүү бир түрдө түбөлүктүү ааламга шахадат жана далил кылышат.

Мындайча: Периштелердин бар экендигин жана кулчулук милдеттерин далилдеген бардык далилдер жана чексиз мүша-хаделер* (көрүүлөр) менен сүйлөшүүлөр; бардыгы биригип Рухтар Ааламынын жа-иа Кайып Ааламынын, өлбөс-өчпөс ааламдын жана Акырет Ааламынын жана к-елечекте жин жана адамдар менен шаң-чаяа турган Саадат Жеринин, Бейиштин жана Тозоктун бар экендигине далил болушат. Себеби, периштелер бул ааламдарды Кудайдын уруксаты менен көрө алышат жана кире алышат. Жана Хазрет-и Жабрайил сыяктуу адамдар менен көрүшкөн жалпы мелаике-и мукарребин*; жогоруда айтылып өткөн ааламдардын бар экендигин алар ал жерлерде да саякатташканын биргелешип кабар беришүүдө. Биз көрбөгөн Американын бар экенин ал жактан келген адамдардын кабарлары менен дапдаана билгенибиздей жүз ку-баттуу кабар күчүндө болгон периштелердин кабарлары менен Түбөлүктүү Ааламдын, Акыреттин бар экендигине жана Бе-йиш менен Тозокко Америкага ишенгендей ыйман келтириш керек. Жана ошентип ыйман келтиребиз.

Ошондой эле, "Жыйырма Алтынчы Сөз" болгон "Тагдыр Рисалесинде", тагдырга ыйман келтирүү шартын далилдеген бардык далилдер; бардыгы биригип амал дептерлердин ачылуусуна жана улуу таразадагы амал өлчөөсүн далилдейт.Анткени: Бардык нерсенин мукаддераты* (маңдай жазуулары) көзүбүздүн алдында тартиптүүлүк жана тараза левхаларында* тиркеп койуу жана ар бир жандуу нерсенин өмүр жолдорун эске тутуу сезимдеринде жана данектеринде жана башка элвах-ы мисалийеде* жазуу жана ар бир тирүү рухтун айрыкча адамдардын амал дептерлерин элвах-ы махфузада* билүү жана өткөзүү; албетте ошондой терең бир тагдыр, хакимаане жана дыккаттуу тиркеме жана хафизаане* бир китабет* жалгыз гана Махкеме-и Күбрада жалпы бир сот натыйжасында; түбөлүктүү бир сыйлык жана жаза үчүн боло алат. Болбосо ошол кенен жана дыккаттуу тиркеме жана коргоо таптакыр маанисиз, пайдасыз калат. Хикметке жана акыйкатка терс келет. Хашир келбесе эгер; Тагдыр Каламы меяея жазылган бул каинат китебинин бардык хак маанилери бузулмак, бул болсо эч мүмкүн болбой турган нерсе. Бул ыктымал бул каинатты жокко чыгарганчалык акылга сыйгыс мүшкүл нерсе, балким бир тантырама сөз болот.

Корутунду: Ыймандын беш шарты бардык далилдери менен Хаширдин боло тургандыгына жана Акыретке, анын ачылуусуна далил болуп, аны каалашат жана шахадат кылышып талап кылышат.

Мына Хашир Акыйкатынын улуулугуна даана шайкеш мындай улуу жана урабас тирөөчтөрү жана далилдери болгону үчүн: Кур'ан-ы Мужиз-ул Баяндын үчтөн бириси хашир жана Акырет жөнүндө сөз кылышат. Жана аны бардык акыйкаттарына пайдубал жана негиздерине негиз кылат. Жана ар нерсени анын үстүнө курууда.

(Кириш сөз бүттү)

/Баштагы аяттын мужизелүү түрдө ишаарат эткен Хаширдин тогуз белүк далилдерине байланыштуу "Тогузунчу макамдан" "Биринчи Макам")

болгон Хаширдин кабарларына байланыштуу бул жерде көрсөткөн накта жана өткүр далили баян этилет жана түшүндүрүлөт. Кудай буюрса (Түшүндүрмө)

(Түшүндүрмө): Ал макам али жазылбаптыр жана өмур маселеси Хаширге байланышы болгону үчүн бул жерге кирди. Бирок өмүрдүн аягында Тагдырга Ыйман келтирүү шартына ишаараты өтө маңыздуу жана мааниси өтө терең.

Өмүрдүн Жыйырма Сегизинчи хассасында*баян кылынган ; өмүр - ыймандын алты шартына карап далилдейт. Алардын боло тургандыгына ишаарат кылат.

Ооба, бул каинаттын эң маанилүү натыйжасы, негизи жана жаратылуу хикмети - өмүр экен; албетте ошол улуу акыйкат; бул жалган, кыска, кемчиликтүү, кайгылуу, дүйнөлүк өмүр менен гана чектелип калбайт. Балким, өмүрдүн 29 хассасы* (өзгөчөлүктөрү) менен ич жүзүнүн чоңдугу билинген өмүр дарагынын максаты, натыйжасы жана ошол дарактын чоңдугуна ылайык мөмөсү - Акыреттеги Түбөлүктүү жашоо жана ал жерде ал жашоонун ташы менен, дарагы менен, топурагы менен тирүү болгон саадат жериндеги өмүр болот. Болбосо, бул чексиз маанилүү жабдыктар менен жабдылган өмүр дарагы акылдуу жандар үчүн, айрык-ча адамзат үчүн мөмөсүз, пайдасыз, акыйкатсыз болуш керек болуп калат жана байлыгы, жабдыгы боюнча таранчы чым-чыктан, мисалы, жыйырма даража көбүрөөк жана бул каинаттын, жандуулардын эң маанилүү, бийик макулугу болгон адам баласы таранчы чымчыктан жашоо жыргалчылыгы боюча жыйырма даража төмөн түшүп, эң бактысыз, эң бечара болуп калат. Ошондой эле эң кымбаттуу ниметтерден бири болгон акыл да өткөн замандын кайгыларын жана келечек замандын коркууларын ойлонуу менен адамзаттын жүрөгүн көп жолу жаралап оорутуп, бир жыргалчылыкка тогуз кайгымуңду кошуп аралаштыргандыгынан эң кайгылуу бир балээ болот. Бул болсо жүз даража акыйкатка каршы келет. Демек, бул дүйнөлүк өмүр акыретке ыйман келтирүү шартын дапдаана далилдөөдө жана ар бир жаз айында Хаширдин 300000 (үч жүз миң) ден ашкан үлгүлөрүн көзүбүздүн алдында көргөзүүдө.

Сенин денеңде жана сенин бакчаңца, сенин атамекениңде, сенин жашооңо керектүү жана ылайык бардык керектүү нерселерди жана жабдыктарды хикмет, инайет жана рахмет менен даярдаган жана убактысында жетиштирген, керек болсо сенин кардындын түбөлүктүүлүк жана жашоо арзуусу менен жекече жана кичине болгон ырыскы дубасын билген жана уккан, санак жеткис даамдуу тамактар менен ошол дубаны кабьгг эткенин көргөзгөн жана курсагын тойгузган бир Мутасаррыф-ы Кадир*, эч мүмкүн бекен ; сени билбесин, көрбөсүн жана адамзаттын эң чоң максаты болгон түбөлүктүү өлбөс-өч-пөс жашоону даярдабасын?! Жана адам баласынын эң чоң, эң маанилүү, абдан ылайык жана жалпы болгон түбөлүктүүлүктү каалаган арзуусун тигил дүйнөнү куруу менен жана Бейишти жаратуу менен кабыл этпесин?! Жана каинаттын эң маанилүү макулугу, Жер Жүзүнүн султаны болгон адам баласынын асман менен жерди жаңырткан жалпы жана абдан күчтүү дубасын укпастан кичине карын-чалык маани бербесин, ыраазы кылбасын?! Кемал-и хикметин жана соңсуз рахметин жокко чыгарттырсын?! Хаша, жүз миңжолу хаша!!!

Ошондой эле эч мүмкүн бекен: өмүрдүн эң кичинесинин абдан жашыруун үнүн уксун, дартын эшитсин, дарман берсин, эркелетсин жана абдан чебердөө жана абайлоо менен азыктандырсын, ага дыккаттуулук менен кызмат кылдырсын, чоң макулуктарын ага кызматчы кылсын, андан кийин эң чоң, кымбаттуу, түбөлүктүү, назик бир өмүрдүн чагылган сыяктуу бийик үнүн укпасын?! Жана анын Бе-йишке болгон абдан маанилүү каалоосун жана дубасын назарга албасын?! Кудум бир аскерди абдан жакшылап камсыз кылсын, бирок моюн сунган тарбиялуу бир полк аскерди карабасын, камсыздандырбасын?! Бир атомду көрсүн, Күндү көрбөсүн?! Чиркейдин үнүн уксун, Күндүн күркүрөөсүн укпасын?! Хаша, жүз миңжолу хаша!!!

Ошондой эле, эч бир жактан акыл ка-был этет бекен; чексиз рахйети жана сүйүүсү болгон мээримдүү, өзүнүн сан'атын абдан сүйөт, өзүн сүйдүрүп жана Аны сүйгөндөрдү абдан жакшы көргөн бир Зат-ы Кадир-и Рахим*, эң көп өзүн сүйгөн жана сүйүмдүү жана сүйүлгөн жана Устасын жаратылышынан жакшы көрүп ибаадат кылган өмүрдү жана өмүрдүн асыл ташы болгон рухту түбөлүктүү өлүм менен өлтүрүп ошол сүйүктүү кулун түбөлүктүү түрдө таарынтсын жана аны абдан жаман ирээнжитип рахмет сырын жана мухаббет* нурун жокко чыгарсын жана чыгарттырсын?! Хаша, жүз миң жолу хаша жана келла?!

Бул каинатты чагылуулары менен кооздогон бир Жамал-и Мутлак* жана жалпы макулуктарды сүйүндүргөн бир Рахмет-и Мутлакка*, мындай абдан жийиркеничтүү нерседен жана бүтпөс күнөөдөн жана мындай эң жаман зулумдан, ырайымсыздыктан албетте жана албетте абдан узак, мүнеззех жана ыйык турат.

Натыйжа: Дүйнөдө өмүр бар болсо ал-бетте адамдардын ичинен өмүрдүн сырын түшүнгөндөр, өмүрүн бош нерселерге, жаман нерселерге колдонбогондор түбөлүктүү.жерде жана Бейиште бүтпөс-өл-бөс жашоого ылайык болушат. Аменна.*

Ошондой эле кандайча Жер Жүзүндө бар болгон жаркырак нерселердин Күндүн шооласы тийгенде жаркыроолору жана деңиздин көбүктөрү шоола тийгенде жалтылдап өчүүлөрү, аркадан келген кө-бүктөр кеткен көбүктөр сыяктуу кайрадан мисалдуу кичинекей Күндөргө күзгү болуусу апачык муну көрсөтөт: ошол шоолалар бийик жерде бир гана Күндүн чагылуусу жана Күндүн бар экендигин көптөгөн тилдер менен жарыялашууда жана шоола колдору менен Күндү көрсөтүүдө.

Так ошондойчо: Зат-ы Хайй-ы Каййумдун* Мухйи ысмынын чоң чагылуусу менен топурактын бетиндеги жана деңиздин ичиндеги жандуу нерселердин Аллахтын кудурети менен жаркырап, аркаларынан келгендерге жер берүү үчүн "Йа Хайй" дешип кайып пардасынын аркасына жашынуулары бир түбөлүктүү өмүр ээси болгон Зат-ы Хайй-ы Каййумдун* жашоосуна жана Вүжуб-у Вүжудуна* шахадат, ишаарат кылган сыяктуу, жалпы бардык нерсенин тартиптүүлүгүндө изи көрүнгөн Аллахтын Илимине күбө болгон бардык далилдер жана каинатка бийлигин жүргүзгөн Кудуретти далилдеген бардык далилдер жана каинатты тартипке келтирген жана башкарган Аллахтын эркин жана күчүн далилдеген бүткүл хүж-жеттер*, Раббаний сөздөрдүн жана Аллахтын вахйинин* жери болгон пайгамбарчылыктарды далилдеген бардык алааматтар, мужизелер жана башкалар.... Аллахтын жети сыпатына ( жашоо, илим, кудурет, эрк, көрүү, угуу,керем) шахадат эткен далилдердин бардыгы биригишип Зат-ы Хайй-ы Каййумдун жашоосуна далил, шахадат жана ишаарат кылышат.

Себеби, кандайча бир нерседе көрүү бар болсо, жашоосу да бар. Угуу бар болсо - жашоонун алааматы. Сүйлөө бар болсо жашоонун бар экендигине ишаарат кылат. Эрк бар болсо жашоону көрсөтөт.

Так ошондойчо; бул каинатта эсерлери* менен бар экендиги даана жана апа-чык көрүнгөн Кудурет-и Мутлака*, Ираде-и Шамиле* жана Илм-и Мухит* сыяктуу сыпаттар бардык далилдери менен бирге Зат-ы Хайй-ы Каййумдун жашоосуна жана Вүжуб-у Вүжудуна* ша-хадат этишет жана бүткүл каинатты бир көлөкөсү менен жарыктандырган жана бир чагылуусу менен Акырет ааламынын бардыгын эң кичинекей нерсеси менен бирге жандандырган түбөлүктүү бүтпөс жашоосуна шахадат кылышат.

Ошондой эле өмүр "периштелерге ыйман келтирүү" шартына да карайт, ишаарат кылып далилдейт.

Анткени, каинатта эң маанилүү натый-жа - өмүр жана эң көп жайылган кым-баттуулугу үчүн нускалары көбөйтүлгөн жана Дүйнө шарынын мейманканасын келген кеткен кербендер менен толтургандар - жандуу нерселер.

Жана Дүйнө Шары мынчалык тирүү жандардын түрлөрү менен толтурулган экен жана тирүү жандардын түрүн дайыма жаңыртып көбөйтүү хикмети менен ар у-бакыт толуп бошолот жана эң жаман, чириген нерселерде да көптөгөн жандуулар жаратылып махшер-и хүвейнат* пайда болууда жашоонун сүзүлүп алынган эң таза өзөгү болгон акыл, нурдуу жана асыл ташы болгон рух; Дүйнө Шарында абдан көптөгөн санда жаратылууда, Дүйнө Шары кудум акыл, рух, жашоо менен жандандырылгандай болуп шаңдандырылган экен.... Андай болсо албетте бул Дүйнөдөн да латиф, нурдуурак, чоңураак, маанилүүрөөк болгон асмандын рухсуз чоң нерселери өлүү, жансыз, жашоосуз, акылсыз калуусу мүмкүн эмес!!!

Демек асманды, күндөрдү, жылдыздарды шаңдандырып жандандыра турган асман ааламынын жаратылыш натыйжасын көрсөтө турган Хитабат-ы Субханийеге* ылайык боло турган акылдуу, жандуу асманга ылайык жашоочулары бар жана алар периштелер деп аталат.

Ошондой эле жашоонун ич жүзүнүн сыры "пайгамабарларга ыйман келтирүү" шартына ишаарат кылып далилдейт.

Каинат жашоо үчүн жаратылган жана жашоо дагы бир Хайй-ы Каййум-у Эзелинин* бир улуу чагылуусу. Укмуштай оймо-чиймеси жана эң сонун сан'аты. Түбөлүктүү жашоо пайгамбарлардын жиберилүусү менен жана китептердин түшүрүлүүсү мснен өзүн көрсөтөт. Эгер китептер жана пайгамбар болбой турган болсо ошол эзели жашоо билинбейт.

Кандайча; бир адамдын сүйлөөсү менен анын тирүү жана жашап жаткандыгын билдирет. Так ошондой эле, бул каинаттын пардасы аркасында болгон кайып ааламынын аркасында сүйлөгөн, буйрук берген жана тыюу салган Бирөөнүн сөздөрүн, буйруктарын көрсөтө турган пайгамбарлар жана асмандан түшкөн китептер бар болот. Албетте каинаттагы жашоо кескин түрдө Хайй-ы Эзелинин Вү-жуб-у вүжубуна дапдаана шахадат кылгандай ошол эзели жашоонун шооласы, чагылуусу жана байланышы болгон "Жиберилген пайгамбарлар жана түшкөн китептерге ыйман келтирүү"шарттарына ишаарат этип далилдейт. Айрыкча Хазрет-и Мухаммед Алейхисселату Веселамдын пайгамбарлыгы жана вахй менен түшкөн Кур'ан жашоонун руху жана акылы сыяктуу болгондугунан, бул жашоонун бар болуусу сыяктуу алардын да жашоосу да акыйкат экендиги анык деп айтса болот.

Кандайча, жашоо; бул каинаттан сүзүлүп алынган бир хуласасы (өзөк жана шуур (акыл-эс)), сезимда жашоодон сүзүлүп алынган жашоонун бир хуласасы жана акыл дагы шуурдан* жана сезимден сү-зүлүп алынган шуурдун бир хуласасы жана рухдагы жашоонун нагыз бир асыл ташыжана туруктуу, багымсыз заты.

Так ошондой эле Хазрет-и Мухаммед (а.с.м) дын материалдык жана рухий жашоосу да жашоодон жана каинат рухунан сүзүлүп алынган хуласасынын хуласасы (өзөгүнүн өзөгү) жана Мухаммед (а.с.м) дын пайгамбарлыгы да каинаттын сезиминен, шуурунан жана акылынан сүзүлүп алынган эң таза хуласасы. Балким Хз. Мухаммед (а.с.м) дын материалдык жана рухий жашоосу - эсерлеринин шахадаты менен - каинат жашоосунун жащоосу да Хз. Мухаммед (а.с.м) дын пайгамбарлыгы каинаттын шуурунун шууру жана нуру жана Вахй-и Кур'ан дагы - тирүү акыйкатынын шахадаты менен - каинат жашоосунун руху жана каинат шуурунун акылы.

Ооба, ооба, ооба!!! Эгерде каинаттан Хз.Мухаммед (а.с.м) дын пайгамбарлыгынын нуру чыкса кетсе каинат өлөт.

Эгерде Кур'ан кетсе, каинат жинди болуп кетет жана Дүйнө шары башын, акылын жоготот. Балким, акылсыз калган башын бир планетага чаап Кыямат Кайымдыжүргүзөт.

Ошондой эле жашоо "Тагдырга ыйман келтирүү" шартына ишаарат этип далилдейт. Себеби, жашоо азыркы дүйнөбүздүн шооласы жайылып ар нерсени камтууда жана дененин натыйжасы жана максаты Каинаттын Жаратуучусунун өтө көп күзгүсү, Аллахтын иштеринин эң сонун энмузежи* жана мазмуну. - Тамсилде ката болбосун - бир түр программасы сыяктуу. Албетте, кайып ааламы, башкача айтканда өткөн чак жана келээр чак; башкача айтканда өткөн жана келечек макулуктардын рухий жашоолору өкүмүндө болгон интизам (тартип), мыйзам, маалымат, мешхудийет*, тааййүн* жана буйругуна моюн сунууну, буйрук алууга даяр турууттарын, жашоо сыры талап кылууда.

Кандайча бир дарактын негизги данеги жана тамыры, эң сонунда жана мөмөлөрүндөгү данектери дагы так эле ошол дарак сыяктуу бир түр жашоого ылайык. Балким, дарактын жашоо шарттарынан да ичке жашоо шарттарын ташышууда

Ошондой эле кандайча, бул азыркы ж;п көктөмүнөн мурдагы өткөн күздүн гаштап кеткен үрөөндөрү жана тамырлары бул жаз айы кеткенден кийин келечектеги жаз айларына таштай турган данектер, тамырлар бул жаз айы сыяктуу жашоо чагылууларын ташууда жана мыйзамдарына баш ийишет.

Так ошондой эле: каинат дарагынын бардык тал жана бутактары менен ар биринин бир өткөн чагы жана келечеги бар. Өткөн жана келечек ахыбалдарынын жаралган шурудай тизмеси бар. Ар түрдүн Аллахтын илиминде бири бирине окшош-погон ахыбалдар менен көптөгөн денелери, бир силсиле-и вүжуд-у илми* курат жана вүжуд-у харижи* сыяктуу вүжуд-у илми дагы жалпы жашоонун рухий бир чагылуусуна ылайык экен: тагдыры жазылган өмүр ошол маанилүү жандуу тагдыр көрүнүшүнөн алынат.

Кайып ааламынын бир түрү болгон рухтар ааламы - жашоонун дал өзү жана мадде-и хайат* жана жашоонун асыл таштары, заттары болгон рух менен толтура болуусу, албетте өткөн чак жана келечек деп айтылган кайып ааламынын бир башка түрү жана экинчи бөлүмү да жашоонун чагылуусуна ылайык болуусун каалайт жана талап кылат.

Ошондой эле бир нерсенин илиминин болуусундагы укмуштай тартиптүүлүк жана маанилүү ахыбалдары, жандуу мөмөлөрү, кыймыл-аракеттери бир түрдүү рухий жашоого ылайыктуулугун көрсөтөт.

Ооба, эзели жашоонун Күнүнүн шооласы болгон мындай жашоонун чагылуусу, албетте жалгыз гана бул көрүнгөн Дүйнөдө жана азыркы заманга жана бул вүжуд-у харижийеге* тиешелүү боло албайт. Балким, ар бир аалам жөндөмдүүлүгүнө жараша ошол шооланын чагылуусуна ылайык жана каинат бардык ааламдары менен ошол чагылуу менен жашоо жана нуруна бөлөнүүдө. Болбосо атеисттердш көз карашы сыяктуу көргөндөй туруксу: жана көрүнүштөгү бир жашоо алдыщц ар бир аалам чоң жана коркунучтуу жана-за жана караңгы калган кыйрап жок болгон ааламга айланат эле.

Мына, "Тагдырга жана казага ыйман' келтирүү шартынын да кенен жагы да жашоонун сыры менен билинет жана туруктуу калат. Башкача айтканда, кандайча азыркы дүйнө бар, даяр нерсе интизам (тартиби) менен жана натыйжалары менен тирүү экендиги көрүнүүдө.... так ошондойчо, кайып ааламынан деп эсептелген өткөн жана келечек макулуктардын да рухий жактан тирүү бир вүжуд-у мааневилери жана рухтуу бирден туруктуу илимдери бар: "Левх-и каза жана тагдыр" байланышы менен ошол рухий жашоонун эсери (изи) "мукаддерат" наамы менен көрүнөт, билинет.

Хаширге байланыштуу бир суроо: Кур'андакөп-жолу

ошондой-эле

Сүрөөлөрү муну көрсөтүүдө: Улуу Хашир күтүлбөстөн замансыз пайда болот. Тар акыл болсо бул чексиз даражадагы укмуштай жана теңдешсиз маселени түшүнүү менен кабыл этүүсүнө ылайык жөнөкөй бир мисал каалайт?

Жооп: Хаширде рухтардын жасаттарга келүүсү бар.

Ошондой эле жасаттардын тирилүүсү бар.

Ошондой эле жасаттардын кайрадан курулуусу бар.

"Үчмаселеден турат":

БИРИНЧИ МАСЕЛЕ: Рухтардын жасаттарына келүүсүнө мисал болсо; абдан мунтазам (тартиптүү) бир полк аскерди эс алыш үчүн ар тарапка жайылып кеткенде үнү бийик чыккан сурнай үнү менен жыйналуулары. Исрафилдин сурнайы болгон "Суру" мисалдагы аскерлердин сурнайынан артта калбаганы сыяктуу эбеддер (түбөлүктүүлүктөр) тарабында жана атомдор ааламында болуп турганда эзел жактан келген

اَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ суроосун уккан жана قَالُوا بَلَى жооп берген рухтар албетте*мисалдагы аскерлерден миң эсе тартиптүү, баш ийүүчү жана тил алчаак болушат. Ошондой эле жалгыз гана рухтар эмес балким бардык молекулалар дагы бир ордуйу Субхани* жана буйрук аткаруучу аскерлери болгондугун даана далилдер менен "Отузунчу Сөз" далилдеген.

ЭКИНЧИ МАСЕЛЕ: Жасаттардын тирилүүсүнө мисал болсо; абдан чоң, шааншөкөттүү караңгыда бир гана борбордон жүз миңдеген электр лампалары замансыз, күтүлбөстөн жануулары жана жарыктануулары сыяктуу Дүйнө шарынын бардык жеринде да бир гана борбордон жүз миллиондогон лампаларга жарык берүү мүмкүн. Женаб-ы Хактын электр сы-яктуу бир макулугу жана бир мейманканада бир кызматчысы, шамданы, Жаратуучусунан алган тарбия жана интизам (тартип) сабагы менен бул жагдайга туш келүүдө; албетте электр сыяктуу миңдеген нурдуу кызматчыларынын тамсил этишкен Аллахтын хикметинин мунтазам (тартиптүү) мыйзамдарынын айланасын да Улуу Хашир көз ачып жумгуча пайда боло алат.

ҮЧҮНЧҮ МАСЕЛЕ: Жасаттардын бат эле курулуусуна мисал болсо; жаз көктөмүндө бир нече күн ичинде адамзаттын жалпысынан миң эсе көп болгон жалпы бакдарактардын бардык жалбырактары, мурдагы жаздын өзүндөй бат эле укмуштай сонун курулулары жана кайра эле жалпы дарактардын жалпы гүлдөрү жана мөмөлөрү жана жалбырактары өткөн жаз айынын түшүмдөрү сыяктуу чагылгандай ылдам жаралуулары... Ошондой эле ошол жаздын башталгычы болгон чексиз көп үрөөндөрдүн, данектердин жана тамырлардын тез эле бирге ойгонуулары, жайылуулары жана тирилүүлөрү;

Ошондой эле сөөктөрдөн түзүлүп бутунда турган өлүүлөр сыяктуу бардык дарактардын жаназалары бир буйрук менен күтүлбөстөн, көз ачып жумгуча "ба'су ба'дел мевтке" ыяайык болуулары жана жайылуулары;

Ошондой эле кичинекей жаныбарлар урууларыньш чексиз көп тукумдарынын укмуштай сонун тирилүүлөрү;

Ошондой эле, айрыкча чымындар груп-пасынын хаширлери, айрыкча дайыма бетин, көзүн, канатын тазалоо менен бизге даарат алууну жана тазалыкты эскерткен жана жүзүбүздү сыйпалаган көзүбүздүн алдындагы уруунун бир жылда жайылган тукумдары адам баласынын Адам заманынан бери келген жалпы тукумунан көбүрөөк болсо дагы, ар жаз айында башка уруулар менен бирге бир нече күн ичинде курулуулары жана тирилүүлөрү, хаширлери; албетте Кыямат Күнү адамзаттын жасатынын курулуусуна бир гана мисал эмес, балким миңдеген мисалы.

Бул Дүйнө - хикмет жери жана Акырет - кудурет жери болгондугунан Дүйнөдө Хаким, Мүреттиб, Мүдеббир, Мүребби сыяктуу көптөгөн ысымдарынын талап кылуусу менен дүйнөдө нерсенин жаралуусу бир даража акырындап акырындап жана белгилүү бир убакыт менен болуусу Раббаний хикметтин талабы менен болууда.

Акыретте болсо, хикметке караганда кудурет жана рахмет көрүнгөнү үчүн материяга, убакытка, мөөнөткө жана күтүүгө муктаж кылбагандыгынан нерселер көз ачып жумгуча жаралат.

Бул жерде бир күндө жана бир жылда жасалган иштер тигил дүйнөдө ошол замат, көз ачып жумгуча жарала тургандыгына ишаарат кылган Кур'ан-ы Мужиз-ул Баян:

وَمَآ اَمْرُ السَّاعَةِ اِلاَّ كَلَمْحِ الْبَصَرِ اَوْ هُوَ اَقْرَبُ

деп кабар берүүдө.

Эгер Хаширдин келүүсүн келечек жаз көктөмүнүн келүүсү сыяктуу абдан ачык түрдө билгиң келсе хашир тууралуу "Онунчу Сөз" жана "Жыйырма Тогузунчу Сөздү" дыккаттуулук менен оку, карап көр. Эгер жаз көктөмүнүн келүүсү сыяктуу ишенбесең анда сөөмөйүң менен көзүмдү чукуп ал!!!

ТӨРТҮНЧҮМАСЕЛЕ: болгон дүйнөнүн өлүүсү жана Кыямат Кайымдын жүрүүсү болсо; күтүлбөстөн таз эле бир планетанын же бир куйруктуу жылдыздын Кудайдын буйругу менен Дүйнө шарыбызга, мейманканабызга келип урулушу бул үйүбүздү талкалап салышы мүмкүн. Он жылда курулган бир сарайдын бир мүнөттө гана кыйроосу сыяктуу.........

قَالَ مَنْ يُحْيِ الْعِظَامَ وَهِىَ رَمِيمٌ قُلْ يُحْيِيهَا الَّذِ اَنْشَاَهَآ اَوَّلَ مَرَّةٍ وَهُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٌ

башкача айтканда адам баласы мындай дейт:

"Чириген сөөктөрдү ким тирилтет? Сен мындай де: "Ким аларды жоктон жаратып жашоо берген болсо ошол тирилтет".

Онунчу Сөздүн Тогузунчу Акыйкатынын Үчүнчү Тамсилинде түшүндүрүлгөндөй бир адам көз алдыңда бир күндө бир чоң полк аскерди жаңыдан кура алганын көрсөң, бирөө сат^ десе: .

"Бул адам аскерлери эс алыш үчүн тарап кеткен бир полкту бир сурнай үнү менен топтой алат, аскерлерди буйругуна киргизе алат.

Сен эй адам баласы, десең: "Ишенбеймин". Канчалык келесоочо жокко чыгаруу экендигин түшүнөсүң.

Так эле ушул мисал сыяктуу; эч нерселиктен, жоктон, жаңыдан ошол полкко окшош бардык айбанат жана башка жандуулар жанагы полк сымал жасаттарын укмуштай тартиптүүлүк менен жана ми-зан-ы хикмет* менен ошол денелердин молекулаларын жана сезимдерин "Күн фейе кун"буиругу менен таркеп жерлештирген жана ар кылымда, керек болсо ар жаз көктөмүндө Дүйнө жүзүндө жүз миңдеген жогоруда айтылган сыяктуу жандуулардын түрлөрүн, группаларын жараткан бир Зат-ы Кадир-и Алим* полк сыяктуу жасаттын мыйзамы алдына кирүү менен бири бири менен таанышкан негизги молекулалар жана негизги бөлүктөрүн бир үн салуу менен Исрафилдин сурнайы менен кантип топтой алат?", деп болуусу эч мүмкүн болбоочудай айтса болобу? Эгер ошентип айтылса келесоочо бир жиндилик болуп саналат.

Ошондой эле Кур'ан Женаб-ы Хактын тигил дүйнөдөгү укмуштай сонун иштерин жүрөккө кабыл эттирүү үчүн даяр а-хыбалда жана акыл-эсти кубаттоого даярдаш үчүн бир и'дадийе* түрүндөгү дүйнөдөгү ажайыптуу иштеринен сөз кылган. Же келечекке жана акыретке тиешелүү Аллахтын ажайыптуу иштерин ушундай бир түрдө баян кылмак, биз көрүп тург^ан көп назирелери (мисалдары) менен аларга канаатыбызкелет-.Мисалы:

اَوَلَمْ يَرَالاِنْسَانُ اَنَّا خَلَقْنَاهُ مِنْ نُطْفَةٍ فَاِذَا هُوَ خَصِيمٌ مُبِينٌ

тээ сүрөөнүн аягына чейин.

Мына бул баян Хашир маселесинде Кур'ан-ы Хаким хаширди далилдөө үчүн жетисегиз түрдө, бири бирине окшошпогон түрдө далилдейт.

Оболу; биринчи алгачкы жаратылышты назарга берет, дейт:

Бир тамчы суудан уюган канга, уюган кандан бир кесим этке, бир кесим эттен адамдын жаратылышына чейин болгон жаралууңарды көрүп турасыңар. Кандай-ча анан: "тигил дүйнөнүн жаралуусуна" ишенбейсиңер. Кайрадан тирилүү анын мисалы балким анданда жеңил.

Ошондой эле Женаб-ы Хактын адамга жасаган улуу ихсанатын

اَلَّذِى جَعَلَ لَكُمْ مِنَ الشَّجَرِ الاَخْضَرِ نَارًا

сөзү менен ишаарат кылып мындай дейт: " Силерге мындай ниметтерди берген Аллах силерди башы бош таштабайт, мүрзөгө кирип кайра тирилбөө үчүн жатсындеп!!!!

Ошондой эле ишаарат кылып мындай дейт:

Куурап өлүп калган дарактардын тйрилип жашыл түскө боёнуусун көрүп турасыңар; отун сыяктуу сөөктөрдүн тирилүүсүн салыштыра албай, акыл кабыл этпейт дейсиңер. Ошондой эле асман менен жерди жараткан Аллахка асман менен жердин мөмөсү болгон адамзатты тирилтип жана өлтүрүү оор келе алабы? Килейген даракты башкарган мөмөсүнө маани бербестен башка бирөөнүн колуна берип коймок беле? Бардык дарактардын натыйжасын таштоо менен бардык нерсеси жана хикмети менен жуурулган жаратуу дарагын маанисиз, бош таштайт деп ойлойсуңарбы?

Хаширде силерди тирилте турган Аллахтын күчү ушунчалык дейсиң; каинаттын бардыгы Анын баш ийген аскерлери сыяктуу "Күн фейе күн" буйругуна каршы унчукпастан баш ийишет. Бир жаз көктөмүн жаратуу Ага бир гүлдү жаратуу сыяктуу оңой келет. Бардык айбанатты жаратуу Ага бир чымынды жаратуудай кудуретине жеңил келет. Ушундай Кудайга каршы

Деп кудуретин дармансыз деп ойлоп каршы чыгууга болбойт!!! Андан кийин

деп айтуу менен; бүт нерсенин тизгини колунда, бардык нерсенин ачкычы жанында, түн менен күндү, жаз менен кышты бир китептин барактары сыяктуу оңой барактайт. Дүйнө жана Акыретти эки үй сыяктуу; бирин жаап, экинчисин ачкан - бир Кадир-и Зулжелал болот. Андай экен бардык далилдердин натыйжасы катары

ашкача айтканда: мүрзөдөн силерди тирилтип, Хаширге алып келип, улуу кузурунда суракка тартат.

Мына бул аяттар хащирди кабыл этүүсүнө акыл-эсти жана жүрөктү да даярдады. Анткени, бардык мисалдарын Дүйнөдөгү жасаган иштери аркылуу көрсөттү.

Ошондой эле тигил дүйнөнүн иштерин ушундайча баян кылат, неге дегенде акылга сыйымсыз деп айтпасын жана жокко чыгарбасьщ

Мисалы:

ж.б (илаахир) Жана

илаахир Жана

илаахир.

Мына бул сүрөөлөрдө Кыяматжана Хаширдеги улуу төңкөрүштү жана Тасарруфат-ы Рубубийетти* мындайча сүрөттөйт: Адам баласы алардын ичинде мисалдарын бул дүйнөдө, мисалы күздө, жазда көргөнү үчүн жүрөккө коркунуч берип акылга сыйбаган ошол төңкөрүштү оңой эле ка-был этет. Ушул үч сүрөөнүн түшүндүрмөсүнө ишаараты абдан узун болот. Ошол үчүн бир гана сөздү мисал катары көрсөтө-бүз.

Мисалы

сөзү менен муну түшүндүрөт:

"Хаширде ар кимдин бардык амалдары бир баракка жазылуу түрүндө ачылат. Ушул маселе өзүнөн өзү абдан ажайыптуу болгондугунан акыл ага жол таба албайт. Бирок, сүрөөнүн ишаарат кылганындай жаз көктөмүнүн тирилүүсүндө башка чекиттердин назиреси (мисалы) болгонундай ушул барактардын ачылуусу мисалы (назиреси) абдан ачык көрүнүштө. Анткени ар бир мөмөлүү дарак жана гүлдүү бир чөптүн да амалдары бар, кылган иштери бар, милдеттери бар. Аллахтын Ысымдарын кандай түрдө көрсөтүп тесби-хат* окуган болсо кулчулугу бар. Мына анын бул бардык амалдары жашоо тарыхтары менен бирге жалпы данектеринде, урукчаларында жазылып башка бир жаз көктөмүндө, башка бир жерде чыгат. Көрсөткөн кебетекешпир тили менен да абдан ачык түрдө энелеринин жана негиздеринин амалын зик-ир эткендей; тал, бутак, жалбырак, гүл жана мөмөлөрү менен амал дептери менен ачышат. Мына көзү-бүздүн алдында бул Хакимаане, Хафизаане, Мүдеббираане, Мүреббийане, Латифаане ушул ишти кылган Бирөө бар, мындай дейт:

Башка жактарын буга салыштырып көр. Күчүң бар болсо түшүн.

Сага жардам үчүн муну да айтабыз:

اِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ

Мына ушул "теквир" сөзү менен, башкача айтканда, ороо, топтоо манисинде жаркы рак бир тамсилге ишаарат кылгандай назиресин (мисалын) да ымдап ипшарат кылат.

БИРИНЧИСИ: Женаб-ы Хак тарабынан жоктук, эсир* жана асман пардаларын ачып "Күн" деп аталган Дүйнөнү жарыктандырган жарык сымал лампаны рахмет казынасынан чыгарып Дүймөгө көрсөттү, Дүйнө жабылгандан кипин о~ шол лампаны пардаларына ороп кайра алып коёт.

ЭКИНЧИСИ: Же болбосо шооланын метасын* жаюу жана Дүинөнүн башына шооланы караңгылык менен аралаштырып ороо менен аны милдеттүү бир кызматкер болгонун ар түнү ошол кызматчыга шооласын жыйнатырып жашыргандай, кээде болгондой; бир булут пардасы менен алыш-беришин аз жасайт. Шооласын жана кыймыл-аракет дептерлерин жыйнаган сыяктуу; албетте ошол кызматкер убактысы келгенде кызматынан бошотулат.

Керек болсо, кызматынан бошотууга эч бир себеп болбосо да; азырынча кичинекей, бирок күн сайын чоңоюп бараткан бетиндеги эки так чоңойуу менен Күн Жердин башына Кудайдын буйругу менен кайра алып, Күндү башына ороп: "Эми Жерде жумушуң бүттү" деп айтат, "Тозокко баргын, сага ибаадат кылып, сен сыяктуу тил алгыч кызматкерди ашкерелегендерди, кордогондорду өрттө! Дейт

кара тактуу жүзү менен бетинде окуйт.

Ооба, Хадистин билдирүүсү боюнча.адамзаттын эң жакшы тандалган өкүлдөрү болгон жүз жыйырма төрт миң пайгам-бардын ижма жана теватүр менен, бир бөлүгү күбө болуу менен, Бир бөлүгү хаккалйакин көрүүлөрүнө таянанышып, бардыгы биригип акырет жөнүндө сөз кылышып, адамдардын бардыгы ал жакка тургандыгы жөнүндө жана бул Каинаттын Жаратуучусунун кескин түрдө убада берген акыретти жарата тургандыгы жөнүндө кабар беришкендери сыяктуу; жана алар беришкен кабарды кешиф* жана көрүү менен илмелйакин түрдө кубаттаган жүз жыйырма төрт миллион олуянын ошол эле акыретке болгон шахадаттары менен жана бул каинаттын Сани-и Хакиминин бардык ысымдары бул дүйнөдө көрсөтүшкөн чагылуулары менен бир тү-бөлүктүү бүтпөс ааламды апачык түрдө талап кылуулары менен кайра эле ошол акыретке болгон далилдери менен; жана ар жылы жаз айында Дүйнө жүзүндө бутунда турган сан жана санак жеткис өлгөн, куурап калган дарактардын жаназаларын "Күн фейе күн" буйругу менен тирилтип, "ба^су-ба^делмевтке" ылайык кылган жана хашир менен неширдин жүз миңдеген үлгүсү катары өсүмдүктөр груп-паларынан жана айбанаттардын тобунан үч жүз миң түрлөрүн хашир жана нешир кылган (тирилткен жана көбөйткөн) чексиз бир Эзели Кудурет, эсепсиз көп жана ысырапсыз бир Эбеди Хикмет жана тамактанууга муктаж болгон бардык жандуу нерселерди укмуштай сонун мээримдүүлүк менен абдан сонун түрдө тамактандырган жана ар бир жаз көктөмүндө, аз бир убакыт ичинде сан жана санак жеткис жасалга түрлөрүн жана сулуулукту көрсөткөн бир түбөлүктүү Рахмет жана бир Инайет-и Даиме апачык түрдө акыретти талап кылуу менен, жана ушул каинаттын эң сонун мөмөсү жана Каинаттын Жаратуучусунун абдан жакшы көргөн сан'аттары жана каинаттын бардык нерсеси менен эң көп алака курган адам-заттагы күчтүү, урабас, түбөлүктүү болгон түбөл үктүүлүккө болгон сүйүүсү жана эбедийет арзуусу* жана бүтпөс амалы апачык ишаараты менен жана далилдери менен, бул жалган дүйнөдөн кийин чыныгы дүйнө жана акырет, саадат жеринин бар болгонун ушундай даражада далилдейт: Дүйнөнүн бар экендиги сыяктуу а-пачык түрдө Акыреттин бар экенин ка-был этүүнү талап кылат (Түшүндүрмө)

(Түшүндүрмө)

Ооба, туруктуу бир буйрукту кабар берүүнүн же-ңилдиги жана аны кабыл этпөөнүн, ишенбөөнүн абдан мүшкүл болгону бул тамсилден көрүнөт. Бирөө мындай десе: "Сүт консервалары болгон абдан сонун, кооз бир бакча Дүйнө шарында бар". Башка бирөө десе:"Жок". Биринчи адам бакчанын жерин көрсөтүү менен же болбосо мөмөлөрүн көрсөтүү менен өзүнүн идеясын оңой эле далилдей алат. Ишенбеген адам ал бакчанын жок экенин далилдеш үчүн Дүйнө Шарын кыдырып чыгып көрүү жана көрсөтүү менен өзүнүн идеясын далилдей алышы мүмкүн. Так эле ошондойчо, Бе-йишти кабар бергендер жүз миңдеген издерин, мөмолөрүн, белгилерин көрсөтүүлөрүнөн кескин на-зар, эки садык күбөнүн шахадаттары жетиштүү болуп турганда, Бейишти жокко чыгаргандар чексиз бир каинатты жана чексиз бир эбеди заманды көргөндөн кийин гана өз сөзүн далилдей алышы мүмкүн. Мына эй карыя туугандар, акыретке ьшман келтирүүнүн канчалык күчтүү болгондугун түшүнгүлө.

Кур!ан-ы Хакимдин бизге берген эң маанилүү бир сабагы - Акыретке ыйман экен жана ошол ыйман да мынчалык күчтүү жана ошол ыйманда ушундай бир үмүт жана жооткотуу бар; албетте жүз миң карыялык бир гана адамга келсе да, бул ыймандан келген сооротуу гана түтө алат. Биз карыялар, "Элхамдулиллахи а!лел иман" деп, карыялыгыбызга сүйүнүшүбүз керек.

Саид Нурси

Аллах -' Кудай, бүткүл нерсенин жаратуучусу.

Адам- эң биринчи жаралган киши жана пайгамбар, Хз. Адам (а.с.). Киши, инсан.

Ад- Хз. Худ Пайгамбарга (а.с.) баш көтөргөн жана Аллахтын каарына калган Йемен жакта жашаган бир уруунун аты.

Аят - Кур'ан-ы Керимдеги ар бир сүйлөм. Кур'анда 6666 аят бар.

Айет-үлкүбра - "Улуу Аят11 маанисинде Рисале-и Нур чыгармалар жыйнагынын бир рисалеси. Бул китепте Кудайдын бар жана бир экени абдан ачык бир түрдө далилденген. Көптөгөн тилдерге которулду. Орусчасы да бар.

Аят-ы Теквинийе - жаратууга тиешел үү аяттар.

Асфийа - таза жана такыба ээлери, Пайгамбарыбыздын (а.с.м.) кесибин жана максаттарын жандандырууга аракет кылган окумуштуу кишилер.

Айн-ел-йакин - көз менен көрүп тургандай ишенүү. Мисалы: узакта бир түтүн көрүүдөбүз. Ал жерде оттун күйүп жатканын илимибиз менен билебиз. Бул билүү даражасы !|илм-ел-йакини деп аталат. Отко жакындап көзүбүз көрсөк, "айн-ел-йакин!! деп аталат. Бир аз дагы жакындап бүткүл сезимдерибиз менен оттун бар экенин сезип, ошол оттун күйгүзүүсү жана башка сыпаттарын билсек буга "хаккал-йакин" деп айтылат.

Арызи - зати болбогон, кийинчерээк берилген нерселер. Мисалы: !!Илим - адамга кийинчерээк берилет, буга арызи деп айтылат.

Аменна - ушундайча ишендик, ушундайча кабыл эттик маанисинде айтылган сөз.

Алиим-и Мутлак - билүүчү, илими эзели жана эбеди болгон Аллах. Алмашпаган илимге ээ. "Алиим" Кур!ан-ы Керимде бул ысым 126 жолу айтылат.

Алиим-и Хакиим - бүт нерсени хикмет менен жасаган, бүт нерсени билүүчү Аллах.

Ахсен-и Таквим - Аллахтын адамзатты эң сонун түрдө, эң сонун сыпатта жаратуу даражасы.

Акырет- бул дүйнөдөн кийин адамдардын бара турган түбөлүктүү ааламы. Бул китепте 2*2=4 даражасында далилденген.

Айбат - урматтоо менен бирге коркуу сезимин берген ахыбал.

Антика - грекче сөз, кымбат баалуу искусство, эски замандан калган буюм. Мисалы: Өсүмдүк менен айбанат. Булар Кудайдын антика буюмдары.

Аалим - билген, окумуштуу, көп нерсе билген илим менен алек болгон киши.

Аадил- адилеттүүлүк.

Амин - "айтканың келсин, кабыл кыл" маанисинде дубадан кийин айтылат. Кыргызчада "оомийин" деп айтылат.

Ала-йи-иллийин - Бейиштин эң жогорку катмары.

Арш- асман, жогорку жак.

Арш-ы Азам - эң чоң арш. Аллахтзн аршы.

Анжир - инжир, мөмөлүү дарак. Ысык жакта өсөт.

Баки- түбөлүктүү өлбөс-өчпөс.

Билкувве - кыймыл-аракеттен мурдагы ахыбал.

Батыл - хак болбогон, жалган, жасалма, Ислам динине каршы келген идеялар. М: атеизм - батыл кесип. слркөрүүчү.

Басар - көрүү сезими. Адамзаттын көрүү сезимими көзү бар, Аллахтын басары бар.

Ба'су-ба'делмевт - өлгөндөн кийинки тирилүү.

Басирет - акыйкатты жүрөгү менен се-зип түшүнүү.

Бейиш - өлгөндөн кийин мусулман адамдардын жана күнөөсүздөрдүн жери, жашоосу.

Балким - бул китепте өткөн бардык "балким" сөздөрү кыргызчадагы "балким" сөзү менен бир мааниде эмес. !!Сөзсүз түрдө, кескин" деген мааниге келет.

Важиб-ул-вужуд- бар экени сөзсүз түрдө болгон, жоктугу мүмкүн болбогон Аллах. Жок болуусу мүмкүн эмес.

Ваад- сөз берүү, убада.

Ваид-иИлахи- Аллахтын убадасы.

Ваид - жакшылыкка түртүү жана жамандыктан куткаруу үчүн келечекте боло турган окуяларды кабар берип коркутуу, Тозокту кабар берүү.

Вахданийет - бирлик, окшошу жок, кө-бөйбөгөн, азайбаган Аллахтын бир сыпаты.

Вахид-и Эхад - көп болбогон, бир Аллахтын сыпаты.

Вахй - бир пикирдин, б,р акыйкаттын же бир буйруктун Аллах тарабынан пайгамбарларга билдирилүүсү.

Вужуб' - важиб жана керек болуу, туруктуу болуу.

Вужуд-у Харижи - көрүнгөн, жоктуктан чыккан нерсе, материя.

Гайрет- 1) дыккаттуулук менен иштөө. 2) кызгануу.

Дест-и Кудурет- Кудурет колу. Дава - идея, маселе, алдыга сүрүү. Дуба - Кудайга жалбаруу, Аллахтан ка-йыр жана рахмет тилөө.

Дар-үсселам- Бейиштин экинчи каты.

Женаб-ыХак- "Женаб" - урмат көрсөтүү үчүн айтылат. "Хак" - Кудайдын бир ысмы.

Жамал - сулуулук, Аллахтын ихсаны менен көрүнүүсү.

Желал - абдан чоң, улуулук, Кудайдын каарынын жана улуулугунун чагылуусу.

Жамал-и Эсма - "Эсма" - ысымдар. Кудайдын ысымдары.

Жамиййет-и Фытрат - "Фытрат" - жаратылыш, "Жамиййет" - топтоочулук, көп нерселер менен алакалуу болуу.

Жеввад-ы Жемил - Кудайдын бир ысмы, "Жеввад" - абдан жоомарт, колу а-чык. "жемил" - абдан сонун, абдан сулуу.

Жамал-и Мукаддес - "Мукаддес" - та-за, ыйык, кемчиликтен узак турган. "Жамал-и Мукаддес" - ыйык, таза, кемчиликсиз сулуулук.

Жамал-и Рубубийет - "Рубубийет" кудайдын ар убакыт, ар жерде, ар макулукка муктаж болгон нерселерин берүүсү. Жабрайил - Аллахтын буйруктарын пайгамбарларга билдирген чоң периште.

Жем-и Зыддейн- эки терстин бир убакытта, бирге болуусу. М: ысык менен муздак, караңгы менен жарык, албетте бул мүмкүн болбогон нерсе. Жемил- абдан сулуу. Желил- улуу, чоң.

Жами- 1) Мечит, ибаадат жери. 2) топтоочу, жыйноочу.

Зат-ы Хаким- "Зат" - урматка ылайык бирөө, өз, ээ. Зат-ы Хаким - Аллахты бир ысмы. Хаким - бир нерсени хикмет менен пайдалуу иш кылуучу.

Зат-ы Кадир - бардык нерсеге күчү жеткен, бардык нерсени жарата алган кудурет ээси болгон Аллах.

Зат-ыХаким-и Хафыз- "Хафыз" - коргогон, сактаган. Бүткүл нерсени хикмет менен жасаган жана коргогон Аллах.

Зат-ыВахид- бир болгон Аллах.

Зейл - кошумча.

Зенберек- айлана, башпаанек.

Зиллет- көрүнүштөгү ээлик.

Зыярат - бирөөнү көрүүгө баруу, көрүшүү.

Зат-ы Зулжелал - улуулук, иззет жана айбат ээси болгон Аллах.

Зат-ы Желил-и Зулжемал - улуулук жана сулуулук ээси Аллах.

Икая- бир окуяны түшүндүрүү, болгон окуя.

Иззет- күч, кубат, улуулук.

Ихсан- жакшылык, берүү, белек.

Ихсанат-ы Рахимаане - Аллахтын мээрим көрсөтүп жакшылык кылуусу, берүүсү.

Инайет- жардам.

Инсап- адам баласы, киши.

Инкылаб-ы Хакаик - акыйакаттардын терсине айлануусу.( мындай нерсе болуусу мүмкүн эмес) М: бир эле убакта абдан күчтүү болуп туруп абдан алсыз болуу.

Ижраат-ы Рубубийет - "ижраат" - жасалган иштер. Аллахтын жасап жаткан иштери.

Ижма- ой-пикир бирлиги. Бир маселеде акумуштуулардын биргелешип бир че-чим берүүсү.

Ихйа - тирилтүү, жан берүү.

Имате- жан алуу, өлтүрүү. Исм-и Азам - Аллахтын Кур!ан жана Хадистерде баян кылынган жүз ысмынын мааниси боюнча эң жами болгондору.

Интизам- тартип, ирээт.

Имтисал - баш ийүү, буйрук угуу, аткаРУУ-

Илм-ел-йакин - айн-ел-йакин сөзүнө караңыз.

Инайет-и Даиме - Кудайдын дайыма болуп турган жардамы.

И'дадийе - даярдоого, даярдыкка тиешелүү.

Ихтифалат- жыйналуу, топтолуу.

Истиб'ад - узакташуу, акылдан узак көрүү, боло албайт деп ойлоо. Атеисттердин философиялык ою.

Ибн-и Сина - "Авициена" - хижрий 370-428 ж.ж. Бухаралык аалим. Заманынын эң чоң аалими, мусулман философ, доктор.

Исрафил- төрт чоң периштеден бирөө. Кыямат күнү сурнайы "Сурду" менен үйлөө менен милдеттүү. Ал сурнай үйлөнгөндөн кийин кыямат жүрөт.

Ыйман - арапчада "иман" - ишенүү, кабыл этүү. Ислам динин кабыл этүү. М: Сүрөтчү калем менен Күн системасынын сүрөтүн тартты. Көрүнүштө сүрөттү калем тартты. Бирок, биз ал сүрөттү сүрөтчү тартты деп ишенебиз. Ошондой эле бир уста Күн системасынын макетин жасаса, биз ал макеттин бир устанын колунан чыкканына ишенебиз, ал макет өзүнөн өзү боло албайт. Ошондой эле астрономия илими боюнча Күн системасынын бар экенин билебиз жана ал системаны -жогоруда мисалда айтылгандай - бирөө курду деп ишенебиз. Мына бул ишенич -"ыйман" деп аталат.

Йавер-и Экрем - "йавер" - жардамчы, эң жакын кызматкер. Йавер-и Экрем -Хз. Мухаммед (а.с.м).

Кадир - кудуреттүү, чексиз кудурет ээси. Бардык нерсеге күчү жеткен. Кадир-и Мутлак - кудуреттүүлүгү эч качан жоголбогон, алмашпаган, азайбаган Аллах (ж.ж.).

Кадир-и Зулжелал- бүткүл нерсеге күчү жеткен улуулук жана айбат ээси Аллах.

Кадир-и Рахим - кудуреттүү, ырайымдуу Аллах.

Каххар-ы Зулжелал - ар убакыт каарын билдире алган улуулук жана айбат ээси Аллах.

Кадий-үл-Хажат - бардык муктаждыктарды жойгон Аллах.

Кемал - Бүткүл сонун сыпаттарга ээ болуу.

Кемалат - жакшылыктар, сонун адеб-ахлактар, адептүүлүк.

Кемал-и Рахмет - рахмет менен ыра-йымдын абдан көп болуусу.

Кемал-и Сан'ат - укмуштай кооздолуп жасалган нерселер. М: Роза гүлү, абдан сонун жаратылган, көзгө сүйкүмдүү, жыты абдан сонун жыттуу.

Камил - кемчиликсиздик, катасыздык. Найгамбарыбыздын бир сыпаты.

Камет - намазга баштоо ишаараты, намаз үчүн окулган азан.

Кажат- керек, керектүү нерселер. Каинат - бар болгон нерселердин бүт бардыгы, жаратылган нерселер, ааламдар. Касыйда - он беш куплеттен аз болбоо шарты менен ар бир куплеттин соңдору уйкаш болуп, улууларды же бир нерсени мактаган жазуу,ыр.

Керемет - олуялардын физикалык законго баш ийбеген, көрсөткөн нерселери. Аллах тарабынан берилет. М: жамгыр жаадыруу, суу тоңдуруу ж.б. Кереметтин көптөгөн даражалары бар. М: кевнийе керемети: Аллахтын кудуретинин ихсаны менен, уруксааты менен абада учуу, узак жерге кыска убакытта баруу, ибаадат менен алек болуп жатканда бир эле убакытта башка жерде, м: базарда, көчөдө, эл арасында ошол эле адамдын көрүнүүсү, абдан күчтүү ууну ичкенде өлбөй тирүү калуусу, мылтык менен атканда өлбөй калуусу.

Керем - ихсан, белек, жардам, иззет. Кудайдын кулдарына берүүсү.

Кемал-и хикмет - абдан сонун хикмет, б.а. бир нерсени жасоодо пайданы максат кылуу. М: биздин колубуз бир нерсени кармоого жарайт, оозубузга ылайык жаратылган бираз узун болуп калганда колу-бузду оозубузга алпаралмак эмеспиз. Анда хикметсиздик пайда болмок. М: бир уста көз айнек жасады. Ал көз айнекти мурунга, кулакка ыңгайлуу кылып жасайт. Б.а., хикмет менен жасайт. Ошондой эле бизге көздү берген Аллах хикмет менен жаратууда. Кыскасы, көзүбүз менен көрө алган жана көрө албаган бардык нерсе кемал-и хикмет менен жаратылган.

Кайып - жашыруун болгон, билинбеген, көрүнбөгөн. М: өлүм, качан, кайсы жерде кандай шартта келе турганы билинбейт. Кээде эч себепсиз келе алат. Адам баласы эртең эмне боло турганын билбейт. Бул ахыбалга "кайып" деп айты- ; лат. Демек Аллахтын ырайымы - кайыпты билдирбөө.

Кемал-и имтисал - угуу аткаруу, буйрук угуу. Буйрукту эң сонун аткаруу.

Кевнии - болууга тиешелүү, бар болуу. Космология илимине тиешелүү.

Китабет- жазуу, жазуучулук.

Лүтуф - ырыскы, белек, ихсан. Кудайдын бизге берүүсү. М: аба, аба болбосо өлүп калмакпыз. М: суу, тамак, акыл, се-зим ж.б.

Левх-и каза жана тагдыр - тагдыр жана казанын жазылган барагы. Б.а. болуп өткөн жана боло турган бардык нерсенин Аллахтын илиминде бар бо%луулары.

Левх-и махфуз - бардык нерсенин Аллахтын илиминде жазылуусу. Аллахтын шшминин бир наамы.

Лика - көрүшүү, учурашуу, жолугушуу.

Лаззат- ырахат, жыргал.

Летаиф - ширин, латиф сезимдер.

Латиф - кооз, ширин, сулуу, жагымдуу.

Мелаике-и мукарребин - "мелаике" - периштелер, "мукарребин" - эң жакын, чоң. Б.а. эң чоң, эң жакын периштелер.

Мутасаррыф-ы Кадир - бардык нерсеге күчү жеткен, каалаган нерсесин каалаганыидай колдоно алган Аллах.

Mухаббет - сүйүү, сүйлөшүү. Рухтун ө-зүнө жаккан нерсесине жөнөлүүсү. Антоними - душмандык.

Мукаддерат- тагдыр, маңдай жазуусу.

Мүреттиб - тартиптеген, ирээтке келтирген Аллах.

Мүдеббир - мурунтадан ойлонуп иштерди ошого жараша кылуучу. Илими менен бардык нерсенин соңун камтып ошого жараша хикмет менен иш кылган Аллах.

Мүребби - тарбиячы, тарбиялаган, са-бак берген, чоңойткон, педагог.

Мета - кымбаттуу буюм, пайда.

Мааневи - рухий, материалдык эмес, көрүнбөгөн.

Мухйи- тирилткен, жан берген Аллах. М: жаз айында өлгөн, куурап калган өсүмдүктөр менен жаныбарлардын Аллах тарабынан тирилүүсү.

Мумит - өлтүргөн, жан алуучу Аллах. М: кыш айында жаныбарлар менен өсүмдүктөрдү өлтүрүүсү.

Махшерн хүвейнат- Микроп уясы.

Мухатаб - угуучу, кабыл этүүчү. М: мектепте, класста мугалимдин мухатабы -анын окуучулары.

Мутасаррыф-ы Зиишан - бардык нерсени каалаганындай колдоно алган шандууАллах.

Мерхамет-и Мутлака - эч качан азайбаган, түгөнбөгөн, бүтпөгөн Аллахтын ыра-йымы. М: бир океанды көз алдыбызга элестетелик. Ошол океандан бир тамчы суу алсак бир нерсе кемийби? Мына ушул мисал сыяктуу Аллахтын ырайымдуулугу, кечиримдүүлүгү ошол океан сымал. Адамдын кылган бүткүл күнөөлөрү топтолсо ошол бир тамчы суудай да боло албайт. Аллах кечиримдүү, бирок бир шарт - фарз намаздарды кылуу, чоң күнөөлөрдү жасабоо.

Мүнеззех - ыйык тензих кылынган, та-за, кемчилик менен катадан узак, эч бир нерсеге муктаж болбогон, жамандыктан узак болгон Аллах.

Мүтефеккир - ойлонгон, терең маселелерди ойлонгон, көп нерсени билген аалим.

Малик-улмүлк-и Зулжелал - улуулук ээси жана бардык мүлктүн ээси Аллах.

Маана ааламы - рухий түрдө түшүнүлгөн, билинген аалам, муну ар ким түшүнө албайт.

Манзуме-и Рахмет - тартиптүү, өлчөмдүү, ирээттүү рахмет, мээримдүүлүк.

Ма!буд-у Билхак - хак болгон мабуд, өзүнө ибаадат кылууга ылайык болгон ма-буд. Б.а. Аллах. Жалгыз гана Аллахка и-баадат кылынат, жалгыз гана Ага саждага барылат. Анткени бизге жашоону ал берген.

Мевки^ жер, орун, мертебе. Миннеттар - бир жакшылыкка каршы сезилген сезим ээси. М: бирөө сага белек берсе, сен ага каршы ичинден "кантип рахмат айтам" деп ойлонуу.

Мевжут - бар болгон нерселер, көз менен көрүнгөн жана көрүнбөгөн нерселер. М: адамдын башы мевжут, мээси мевжут булар көз менен көрүнөт, акылы да мев-жут бирок көзгө көрүнбөйт.

Мутасаррыф-ы Алим - бүткүл нерсени өз каалаганындай колдоно алган, бардык нерсени билген Аллах.

Мужизе - адамдар жасай албаган жана жалгыз гана Аллах тарабынан пайгамбарларга насип болгон укмуштай окуялар. Пайгамбарларга пайгамбарлыгын далилдеген, физикалык закондордун тышындагы окуядар. Кереметтен жогору турат. М: Хз. Мусага (а.с) аса таяк берилген, каалаган жерге урса суу чыккан, деңизди экиге бөлгөн.

Хз. Сулайманга (а.с) бүткүл айбанаткуштардын тилин билдирген. Хз. Исага (а.с) тирилтүү күчү берилген. Хз. Мухаммедке (а.с.м) Кур!анды берген, азыркыга чейин оригиналдуугу сакаталып келди. Сөөмөйү менен Айды экиге бөлгөн, ж.б. миңдеген мужизеси бар.

Мужиб' - керек болгон, бир нерсенин пайда болуусуна себеп болгон.

Мүнажаат-ы Ахмедийе (а.с.м)- "Мүна-жаат" - жалбаруу, "Ахмед" - пайгамбары-быздын (а.с.м) төрт ысымдарынан бири: Ахмед, Махмуд, Мухаммед, Мустафа.

Мүталаа - бир нерсени абдан жакшылап ойлонуу, окуу, изилдөө. М: алма багы бар. Алмаларды бизге ким берип жатат? Алманы жейбиз, даамдуу, оозубузга, кардыбызга ылайык, кээ бир витаминдер бар, пайдалуу. Акылсыз алма дарагы менин ички органымды кантип билет? Демек, алманы жараткан - менин сезимдеримди да жараткан Аллах. Өзүнөн өзү пайда боло албайт.

Малик - ээ, бир нерсенин ээси, Аллахтын бир ысмы.

Махкеме-и Күбра - "Махкеме" - сот, "Күбра" - чоң. Б.а. улуу,чоң сурак жери. Адамдар өлгөндөн кийин Махкеме-и Күбрада суракка тартылат.

Макам- даража, мертебе.

Машааллах - "Аллахтын каалаганындай" деген мааниде. "Аллах сактасын, коргосун" деп айтылган дуба.

Максуд-у Биззат - чыныгы, негизги максат.

Мукарребин- эң жакын, эң чоң.

Мүршид- туура жол көрсөткөн, кайдыгерликтен ойготкон. Колуңуздагы китеп эгер толук түшүнүлүп окулса мүршид боло алат.

Мектубат-ы Самеданийе - "мектубат" - каттар, "Самед" - эч нерсеге муктаж бол-болгон Аллах. Б.а. Самед болгон Аллахтын каттары. Бардык жаратылган нерселер. М: Гүл. Муну мындайча окуй алабыз. Бул гүлдү жараткан бирөө бар, ал -Аллах. Б.а. маанисин окуу.

Мүтесанид - бири бирине таянып күч алган, бири бирине байланышкан.

Нймет- белек, ихсан, тартуу.

Нефис - адамдагы бир сезим, ар дайым жаман нерсеге түртөт, шайтанга баш и-йет.

Наккаш-ы Эзели - башталгычы болбогон, бардык нерсени кооздоп жараткан Аллах.

Назенин- эрке, ойноок, назик.

Нияздар - жалбарган, дуба эткен.

Назире - бир нерсеге окшоштуруп жасалган нерсе. М: биз көргөн жашылча-жемиштер - Бейиштеги жемиштердин мисалы, көргөзмөсү.

Олуя- Нефсинин эмес, дайыма Аллахгын ыраазычылыгын алууга аракет кылган такыба киши. Керемет ээси, тарыхта 124 миллион олуя өткөн.

Орду-йу Субхани- Аллахтын аскерлери маанисинде.

Пайгамбар - элчи, Аллахтан кабар алып келген, Аллахты жана Акыретти, зы-яндуу жана пайдалуу нерселерди билдирген Аллахтын кулдары. 124 миң пайгам-бар келген, Бардык пайгамбарлар Аллахтын бар жана бир экенин айтышкан.

Раб- Аллах, Кудай. Кур!ан-ы Керимде "Раб" ысмы 846 жолу айтылат.

Рахман - бүткүл ырыскыларды берген Аллах.

Рахим - рахмет кылуучу, ырайымдуу, боорукер Аллах.

Раббаний - Аллахка тиешелүү нерселер.

Рабб-ы Керим - жоомарт, колу ачык Аллах.

Расул-и Экрем - абдан жоомарт элчи, Пайгамбарыбыздын бир наамы.

Расул- элчи.

Рисале - кат, бир илим жөнүндө жа-зылган китеп.

Рубубийст - Аллахтын ар убакыт, ар жерде, ар макулукка муктаж болгон нерсесин берүүсү.

Ракиб- Аллахтын ысымдарынын бири, дайыма көрүп контроль кылган маанисинде. М: сиз азыр китеп окуп жатасыз, Аллах сизди көрүүдө.

Рисалет - бирөөнү бир милдет менен бир жерге жиберүү. Пайгамбарлык.

Рубубийет-и Аммс - жалпылай рубуби-йет, Аллахка тиешел үү.

Сани-и Кадир-и Зулжелал - бардык нерсеге күчү жеткен, улуулук ээси бир нерсенин куруучусу, устасы болгон Аллах. М: анатомия сабагындагы кишинин макетинин устасы бар болро, адамды да жасаган бир устасы бар.

Самеданийет - Аллахтын бир сыпаты, эч бир нерсеге муктаж болбоочулук.

Султан-ы Эзели - башталгычы болбогон Султан, Аллахтын бир ысмы.

Сан'ат - искусство, усталык менен жасалган бардык жаратылган нерселер.

Сан'ат-ы Раббанийе - Кудайдын жараткан нерселери.

Салтанат - кудурет, күч, кубат, падышалык.

Софестаилер - динсиз философия экиге бөлүнгөн. Биринчиси: атеисттер - нерсенин бар экенине ишенишет, бирок аны Кудай жаратканына ишенишпейт. Экинчиси: софестаилер - бардык нерсенин жаратуучусун кабыл этпейт, ишенишпейт.Анын үстүнө көзгө көрүнгөн жана көрүнбөгөн нерселердин бар экенине ишенишпейт. М: "Бул таш, бул дарак жок, мен да жокмун" деп келесоочо ой жүгүртүшөт. Бирок, атеисттерге караганда акылдуу. Себеби, бул китептин баш жагында айтылгандай:" Бир ийне устасыз болбойт. Бир тамга жазуучусуз болбойт". Бир нерсе бар болсо аны сөзсүз түрдө жасаган бирөө бар. Өзүнөн өзү пайда болуусу мүмкүн эмес. Мына бул жерде софестаилер ате-исттердин акылсыздыктарынан кутулуш үчүн бардык нерсени жок деп эсептешип акылга-бир даража жакындашты. ,

Сыдцык- дайыма туура жүргөн, Аллахка жана пайгамбарга абдан садык, убадасында турган, айткан сөзү менен кылган иши бир болгон эркек. Аялдарга "сыдцыка" деп айтылат. Биринчи халифе Хз. Эбу Бакирдин ылакап ысмы.

Сыддыкин- сыддык болгондор. Аллах жолунда чынчылдыкта астыга келгендер.

Семуд - Кудайдын каарына дуушар болгон, Кур'анда ысмы өткөн Салих пайгамбардын уруусу, ЭЛРЬ

Саадат- жыргал, ырахат, Бейиш жери.

Семи' - Аллахтын адамдар сыяктуу заманга, кулакка муктаж болбостон бардык нерсени угуусу.

Салават - намаздар. Бардык дубалар. Муктаждыктан келген тилектер. Пиметке каршы шүгүр кылуу, ибаадат кылуу. Хз. Мухаммедке (а.с.м) ыраазычылыкты, багымдуулукту билдириш үчүн жасалган ду-балар.

Саадат Кылымы - Хз. Мухаммеддин (а.с.м) пайгамбарлык доору.

Сермедийет - соңсуздук, түбөлүктүүлүк, өлбөстүк.

Садык-улВа'дилкерим- берген убадасында садык болгон, убададан тайбаган, керимАллах.

Сур- сурнаи (Исрафил сөзүне караныз) Сплсиле-и Вужуд-у Илми - бири бирине байланышкан чынжырлашкан илимий бар нерсе.

Султан-ы Сермеди - өлбөгөн, түбөлүктүү, соңсуз Султан болгон Аллах.

Субхани- Аллахка тиешелүү.

Семави - асманга тиешелүү, асмандан келген.

Сапан ташы - эркек балдардын эки ачакей жыгачка резинка булгаары байлап жасаган оюнчугунун ташы.

Тамсил - адамдын акылы жетпеген нерсесине мисал келтирип түшүндүрүү.

Тедбир - бир окуя боло электен мурда даярдануу. М: ооруп калбаш үчүн жылуу кийинүү.

Тасарруфат - башкаруу менен колдо-ңуу, ээ болуу.

Таклид- окшоштуруп тууроо, жасалма. Тефсир - Кур'ан-ы Керимди түшүндүргөн, ачыктаган китеп.

Теквир - ороо, жыйноо, тоголоктоштуруу, топтоо.

Тесбихат - Аллахты сыпатына ылайык сөздөр менен мактоо.

Тезгах - фабрика, бир нерсе токулган жер.

Тенеззүх - узакташуу, кирликтен, кем-чиликтен, уяттан узак туруу.

Тензил - түшүруү, ылдый түшүрүү. Кур'ан-ы Керимди вахй менен Пайгамбарыбызга (а.с.м.) түшүрүлүүсү.

Тежеллийат - көрүнүү, билинүү. Аллахтын кудуретинин көрүнүүсү, чагылуусу.

Теватүр - абдан күчтүү кабар, ичинде жалган ыктьгмалы болбогон жана бир жамаатка таянган кабар.

Тевфик- ылайык бирлешүү.

Текеммүл- бышып жетилүү.

Тасарруфат-ы Рубубийет - Аллахтын бардык нерсени каалаганындай колдоно алгандай Рубубийети.

Тагдыр - Аллахтын каинатта болгон жана боло турган бардык нерсенин өткөн чагын жана келечегин эзелден бшгап Левх-и Махфузунда жазуусу. М: алманын тагдырын анын кичинекей данегине жа-зып коёт.

Улухийет - Кудайлык, Аллахтын сыпаты.

Улухийет-и Мутлака - эч качан жогол-богон, азайбаган туруктуу Аллах.

Үр кыздары - Бейиштеги кыздар, жамалы абдан сулуу.

Фатыр-ы Хаким-и Зулжемал - Окшошу болбогон нерсени жараткан, жаратуучу, бардык нерсени хикмет менен жараткан, абдан сулуу жамал ээси Аллах.

Фахр-и Каинат- бүткүл ааламдың сыймыгы. Пайгамбарыбыздын (а.с.м) наамы.

Фатыр - жаратуучу.

Фен- өнөр, тажрыйба. Физика, математика, химия, биология илимдеринин жал-пы аты.

Фарз-ы Мухал- болуусу мүмкүн болбогон, бар сыяктуу кабыл этилген. Болбой турган нерсени боло тургандай элестетүү.

Хашир - Кыяматтан кийин бардык адамдардын бирге топтолуулары. Өлүүлөрдү тирилтип махшерге алып келүү.

Хикмет- пайда, максат, сыр.

Хаким-и Хафыз - бардык нерсени хикмет менен жаратып сактаган, коргогон Аллах.

Хафыз-и Күбра - коргогон, сактаган улуу Аллах.

Хаакпм - бардык нерсеге ээ болгон Аллах.

Хакиим - бардык нерсени хикмет менен жасаган Аллах.

Хакиимаане- хикметтүү, пайдалуу.

Хазинаане - жалдырай суроо, боор ооруткан ахыбалга алып келген.

Хашмет - айбат, улуулук, урматтоо менен коркуу.

Хүсн-ү Мүнеззех- теңдеши жок сулуулук, Аллахтын бир сыпаты.

Хаша сүмме хаша - андай эмес, мүмкүн эмес, Кудай сактасын деген мааниде.

Халик-ы Зулжелал - бүткүл нерсени жаратуучу, улуулук ээси Аллах.

Хайй- тирүү, өлүү болбогон. Аллахтын бир ысмы.

Халик-ы Рахим- ырайымдуу жаратуучу Аллах.

Хүжжет - далил, айтылган сөздүн ырасталуусу.

Хабибуллах- Аллахтын сүйүктүүсү Хз. Мухаммеддин (а.с.м.) бир сыпаты.

Хайй-ы Эзели - башталгычы болбогон, ••/саратылбаган, дайыма тирүү болгон Аллах.

Хуласа - бир нерсенин, бир баяндын негизи, өзөгү.

Хаким-и Эзели - башталгычы болбогон, бардык нерсени хикмет менен жараткан Аллах.

Хыфз- сактоо, коргоо, эске тутуу.

Хыфз-ы Зинет - кооздуктун сакталышы, корголушу.

Хафызийет- коргоочулук, сактоочулук.

Хафиз- коргогон, сактаган.

Хадис-и Шериф- ар бир сүйлөнүшүндө жаңы кабар сыяктуу угулууга ылайык пайгамбарыбыздын сөздөрү, буйругу.

Хилафет-и Күбра - улуу башкаруучулук.

Хафыз-ы Зулжелал - бардык нерсени сактаган, коргогон улуулук ээси Аллах.

Хей'ет-и Межмуа - жалпы көрүнүш.

Хайр-ы Мутлак - алмашпаган кабар.

Хак - туура, чындык, ибаадатка ыла-йык болгон Аллах.

Хакканийет- хактан жана тууралыктан айрылбоо.

Хитабат-ы Субханийе - Аллахтын сүйлөөсү.

Хайй-ы Каййум - бар экени, тирилүүгү ар убакыт үчүн болуп, асманды, жерди ар убакыт үчүн кармаган, бардык нерсеге күчү жеткен Аллах.

Хаким-иБилхак- Аллахтын бир ысмы.

Хасса - бир нерседе болуп башкасында болбогой нерсе, өзгөчөлүктөр.

Шуур - түшүнүк, аңдоотүшүнүү- сезими.

Шефкат - мээримдүүлүк, боорукерлик, ырайым.

Шефаат - кыямат жүргөндөн кийин пайгамбарыбыздын (а.с.м) бардык мусулмандар үчүн Кудайга жалбаруусу.

Шахадат- күбө болуу, күбөлүк кылуу.

Ше'н-и Рубубийет - Аллахтын бир сы-паты, рубубийет ахыбалы.

Шахид-и Эзели - башталгычы болбогон, дайыма күбө болуучу, кароочу Аллах.

Шаафи- Шаафи мезхебине баш ийген.

Эсфел-и сафилиин - төмөнкү даражадагылардын эң төмөнкүсү. Тозоктун эң төмөнкү катындагылар.

Элхамдулиллах- канчалык шүгүр жана рахмат бар болсо, эзелден эбедке жана кимден кимге болсо болсун бардыгы Аллахка тиешелүү деген маанини билдирет. Кыргызда "Кудайга шүгүр11 деп айтылат.

Эф'ал-и Керимаане - Аллахтын керимдүү иштери.

Эсма-и Кудсийе - Аллахтын ыйык ысымдары.

Эхл-и кешиф - пардалуу болгон көрүнүштөгү сезимдер менен билинбеген акыйкаттарды Алахтын жардамы менен билген олуя.

Эхл-и ихтисас - бир адамдын жана акыреттик Кур'аний, Исламий, Иманий бир кесип менен гана алек болуусу.

Эхл-и Эбед - эбеди болгондор, эбедилер.

Элвах-ы Махфуза - Левх-и махфузга караңыз.

Эбед-үл-Аабад - түгөнбөс, бүтпөс, өл-бөс жашоо, Бейиш.

Эсер - из, көрүнүш, чыгарма. Кудай жараткан бардык нерселер.

Эвамир-и Теквинийе - жаратууга, болууга тиешелүү Аллахтын мыйзамдары. Кудайдын берген буйруктары. М: адамга акылдын берилүүсү аны рухий түрдө ойлонууга буйрук кылат.

Элвах-ы Мисалийе - мисалдуу көрүнүштөр.

Эрк- каалоо, арзуу, тилөө. Бир нерсени жасоо же жасабоо үчүн болгон күч.

Эзели- уландысы бар болуп башталгы-чы болбогон Аллахтын бир сыпаты. Бардык заманды, б.а. өткөн чакты, учур чакты, келечек чакты бирдей көргөн, заманга, убакытка багымдуу болбогон Аллах.